स्तोत्र · शनि देव

दशरथकृत शनि स्तोत्र Dasharatha-krita Shani Stotram

राजा दशरथ का शनि-स्तोत्र: आठ श्लोकों में सूर्यपुत्र शनि को नमन, जो अशुभ स्थिति में देव, मनुष्य, पशु और देश सबको पीड़ित करते हैं और अपने वार में तिल, लोहा, नीले वस्त्र के दान से प्रसन्न होते हैं; फिर शनि के दस नाम और उनके पाठ का फल।

प्रचलित पाठ सम्पादकीय जाँच

PDF

मूल पाठ

श्रीगणेशाय नमः ॥śrīgaṇeśāya namaḥ ||ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

श्री गणेश को नमस्कार।

अस्य श्रीशनैश्चरस्तोत्रस्य । दशरथ ऋषिः । शनैश्चरो देवता । त्रिष्टुप्छंदः । शनैश्चरप्रीत्यर्थं जपे विनियोगः ।asya śrīśanaiścarastotrasya | daśaratha ṛṣiḥ | śanaiścaro devatā | triṣṭupchaṃdaḥ | śanaiścaraprītyarthaṃ jape viniyogaḥ |ಅಸ್ಯ ಶ್ರೀಶನೈಶ್ಚರಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ । ದಶರಥ ಋಷಿಃ । ಶನೈಶ್ಚರೋ ದೇವತಾ । ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಛಂದಃ । ಶನೈಶ್ಚರಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ಜಪೇ ವಿನಿಯೋಗಃ ।

इस श्लोक/पद का अर्थ

इस शनैश्चर स्तोत्र के ऋषि दशरथ, देवता शनैश्चर और छन्द त्रिष्टुप हैं; इसका जप शनि की प्रसन्नता के लिए किया जाता है।

यह पद साझा करें

श्लोक 1

कोणोंऽतको रौद्रयमोऽथ बभ्रुः कृष्णः शनिः पिंगलमंदसौरिः ।koṇoṃ'tako raudrayamo'tha babhruḥ kṛṣṇaḥ śaniḥ piṃgalamaṃdasauriḥ |ಕೋಣೋಂಽತಕೋ ರೌದ್ರಯಮೋಽಥ ಬಭ್ರುಃ ಕೃಷ್ಣಃ ಶನಿಃ ಪಿಂಗಲಮಂದಸೌರಿಃ ।

नित्यं स्मृतो यो हरते च पीडां तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ १ ॥nityaṃ smṛto yo harate ca pīḍāṃ tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 1 ||ನಿತ್ಯಂ ಸ್ಮೃತೋ ಯೋ ಹರತೇ ಚ ಪೀಡಾಂ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 1 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

कोण, अन्तक, रौद्र, यम, बभ्रु, कृष्ण, शनि, पिंगल, मन्द और सौरि: जो नित्य स्मरण किए जाने पर पीड़ा हर लेते हैं, उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 2

सुरासुराः किंपुरुषोरगेंद्रा गंधर्वविद्याधरपन्नगाश्च ।surāsurāḥ kiṃpuruṣorageṃdrā gaṃdharvavidyādharapannagāśca |ಸುರಾಸುರಾಃ ಕಿಂಪುರುಷೋರಗೇಂದ್ರಾ ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯಾಧರಪನ್ನಗಾಶ್ಚ ।

पीड्यंति सर्वे विषमस्थितेन तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ २ ॥pīḍyaṃti sarve viṣamasthitena tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 2 ||ಪೀಡ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ವಿಷಮಸ್ಥಿತೇನ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 2 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

देवता और असुर, किम्पुरुष और नागराज, गन्धर्व, विद्याधर और पन्नग, ये सब उनके प्रतिकूल स्थान में होने पर पीड़ित होते हैं: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 3

नरा नरेंद्राः पशवो मृगेंद्रा वन्याश्च ये कीटपतंगभृंगाः ।narā nareṃdrāḥ paśavo mṛgeṃdrā vanyāśca ye kīṭapataṃgabhṛṃgāḥ |ನರಾ ನರೇಂದ್ರಾಃ ಪಶವೋ ಮೃಗೇಂದ್ರಾ ವನ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೀಟಪತಂಗಭೃಂಗಾಃ ।

पीड्यंति सर्वे विषमस्थितेन तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ३ ॥pīḍyaṃti sarve viṣamasthitena tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 3 ||ಪೀಡ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ವಿಷಮಸ್ಥಿತೇನ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 3 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

मनुष्य और राजा, पशु और सिंह, वन के जीव, कीड़े, पतंगे और भौंरे, ये सब उनके प्रतिकूल स्थान में होने पर पीड़ित होते हैं: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 4

देशाश्च दुर्गाणि वनानि यत्र सेनानिवेशाः पुरपत्तनानि ।deśāśca durgāṇi vanāni yatra senāniveśāḥ purapattanāni |ದೇಶಾಶ್ಚ ದುರ್ಗಾಣಿ ವನಾನಿ ಯತ್ರ ಸೇನಾನಿವೇಶಾಃ ಪುರಪತ್ತನಾನಿ ।

पीड्यंति सर्वे विषमस्थितेन तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ४ ॥pīḍyaṃti sarve viṣamasthitena tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 4 ||ಪೀಡ್ಯಂತಿ ಸರ್ವೇ ವಿಷಮಸ್ಥಿತೇನ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 4 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

देश, किले और वन, सेना के शिविर, नगर और कस्बे, ये सब उनके प्रतिकूल स्थान में होने पर पीड़ित होते हैं: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 5

तिलैर्यवैर्माषगुडान्नदानैर्लोहेन नीलांबरदानतो वा ।tilairyavairmāṣaguḍānnadānairlohena nīlāṃbaradānato vā |ತಿಲೈರ್ಯವೈರ್ಮಾಷಗುಡಾನ್ನದಾನೈರ್ಲೋಹೇನ ನೀಲಾಂಬರದಾನತೋ ವಾ ।

प्रीणाति मंत्रैर्निजवासरे च तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ५ ॥prīṇāti maṃtrairnijavāsare ca tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 5 ||ಪ್ರೀಣಾತಿ ಮಂತ್ರೈರ್ನಿಜವಾಸರೇ ಚ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 5 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

तिल, जौ, उड़द, गुड़ और अन्न के दान से, लोहे या नीले वस्त्र के दान से, और अपने दिन पर मन्त्रों से वे प्रसन्न होते हैं: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 6

प्रयागकूले यमुनातटे च सरस्वतीपुण्यजले गुहायाम् ।prayāgakūle yamunātaṭe ca sarasvatīpuṇyajale guhāyām |ಪ್ರಯಾಗಕೂಲೇ ಯಮುನಾತಟೇ ಚ ಸರಸ್ವತೀಪುಣ್ಯಜಲೇ ಗುಹಾಯಾಮ್ ।

यो योगिनां ध्यानगतोऽपि सूक्ष्मस्तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ६ ॥yo yogināṃ dhyānagato'pi sūkṣmastasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 6 ||ಯೋ ಯೋಗಿನಾಂ ಧ್ಯಾನಗತೋಽಪಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 6 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो प्रयाग के तट पर, यमुना के किनारे, सरस्वती के पवित्र जल में और गुफाओं में विद्यमान हैं, और योगियों के ध्यान में आकर भी सूक्ष्म रहते हैं: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 7

अन्यप्रदेशात्स्वगृहं प्रविष्टस्तदीयवारे स नरः सुखी स्यात् ।anyapradeśātsvagṛhaṃ praviṣṭastadīyavāre sa naraḥ sukhī syāt |ಅನ್ಯಪ್ರದೇಶಾತ್ಸ್ವಗೃಹಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತದೀಯವಾರೇ ಸ ನರಃ ಸುಖೀ ಸ್ಯಾತ್ ।

गृहाद्गतो यो न पुनः प्रयाति तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ७ ॥gṛhādgato yo na punaḥ prayāti tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 7 ||ಗೃಹಾದ್ಗತೋ ಯೋ ನ ಪುನಃ ಪ್ರಯಾತಿ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 7 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो व्यक्ति उनके दिन पर परदेस से अपने घर लौटता है वह सुखी होता है, और जो उस दिन घर से जाता है वह फिर नहीं लौटता: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 8

स्रष्टा स्वयंभूर्भुवनत्रयस्य त्राता हरीशो हरते पिनाकी ।sraṣṭā svayaṃbhūrbhuvanatrayasya trātā harīśo harate pinākī |ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸ್ವಯಂಭೂರ್ಭುವನತ್ರಯಸ್ಯ ತ್ರಾತಾ ಹರೀಶೋ ಹರತೇ ಪಿನಾಕೀ ।

एकत्रिधा ऋग्यजुःसाममूर्तिस्तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ८ ॥ekatridhā ṛgyajuḥsāmamūrtistasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 8 ||ಏಕತ್ರಿಧಾ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಮೂರ್ತಿಸ್ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀರವಿನಂದನಾಯ ॥ 8 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो स्वयम्भू ब्रह्मा के रूप में तीनों लोकों के स्रष्टा, हरि के रूप में रक्षक और पिनाकधारी शिव के रूप में संहारक हैं, जो एक होकर भी तीन रूप वाले और ऋग्, यजुः तथा साम वेद की मूर्ति हैं: उन श्री सूर्य-पुत्र को नमस्कार।

यह पद साझा करें

श्लोक 9

शन्यष्टकं यः प्रयतः प्रभाते नित्यं सुपुत्रैः पशुबांधवैश्च ।śanyaṣṭakaṃ yaḥ prayataḥ prabhāte nityaṃ suputraiḥ paśubāṃdhavaiśca |ಶನ್ಯಷ್ಟಕಂ ಯಃ ಪ್ರಯತಃ ಪ್ರಭಾತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸುಪುತ್ರೈಃ ಪಶುಬಾಂಧವೈಶ್ಚ ।

पठेत्तु सौख्यं भुवि भोगयुक्तः प्राप्नोति निर्वाणपदं तदंते ॥ ९ ॥paṭhettu saukhyaṃ bhuvi bhogayuktaḥ prāpnoti nirvāṇapadaṃ tadaṃte || 9 ||ಪಠೇತ್ತು ಸೌಖ್ಯಂ ಭುವಿ ಭೋಗಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನಿರ್ವಾಣಪದಂ ತದಂತೇ ॥ 9 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो पवित्र होकर प्रतिदिन प्रातः इस शनि-अष्टक का पाठ करता है, वह अच्छी सन्तान, पशुधन और बन्धुओं के साथ पृथ्वी पर सुख और भोग पाता है और अन्त में निर्वाण-पद प्राप्त करता है (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।

यह पद साझा करें

श्लोक 10

कोणस्थः पिंगलो बभ्रुः कृष्णो रौद्रोंऽतको यमः ।koṇasthaḥ piṃgalo babhruḥ kṛṣṇo raudroṃ'tako yamaḥ |ಕೋಣಸ್ಥಃ ಪಿಂಗಲೋ ಬಭ್ರುಃ ಕೃಷ್ಣೋ ರೌದ್ರೋಂಽತಕೋ ಯಮಃ ।

सौरिः शनैश्चरो मंदः पिप्पलादेन संस्तुतः ॥ १० ॥sauriḥ śanaiścaro maṃdaḥ pippalādena saṃstutaḥ || 10 ||ಸೌರಿಃ ಶನೈಶ್ಚರೋ ಮಂದಃ ಪಿಪ್ಪಲಾದೇನ ಸಂಸ್ತುತಃ ॥ 10 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

कोणस्थ, पिंगल, बभ्रु, कृष्ण, रौद्र, अन्तक, यम, सौरि, शनैश्चर और मन्द: इन नामों से ऋषि पिप्पलाद ने उनकी स्तुति की।

यह पद साझा करें

श्लोक 11

एतानि दश नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् ।etāni daśa nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet |ಏತಾನಿ ದಶ ನಾಮಾನಿ ಪ್ರಾತರುತ್ಥಾಯ ಯಃ ಪಠೇತ್ ।

शनैश्चरकृता पीडा न कदाचिद्भविष्यति ॥ ११ ॥śanaiścarakṛtā pīḍā na kadācidbhaviṣyati || 11 ||ಶನೈಶ್ಚರಕೃತಾ ಪೀಡಾ ನ ಕದಾಚಿದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 11 ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

जो प्रातः उठकर इन दस नामों का पाठ करता है, उसे शनि से होने वाली पीड़ा कभी नहीं होगी (ग्रन्थ का पारम्परिक फल-वचन)।

यह पद साझा करें

12

इति श्रीशनैश्चरस्तोत्रं संपूर्णम् ॥iti śrīśanaiścarastotraṃ saṃpūrṇam ||ಇತಿ ಶ್ರೀಶನೈಶ್ಚರಸ್ತೋತ್ರಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮ್ ॥

इस श्लोक/पद का अर्थ

इस प्रकार श्री शनैश्चर स्तोत्र सम्पूर्ण हुआ।

यह पद साझा करें

अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित

पाठ: बृहत्स्तोत्ररत्नाकर, निर्णयसागर प्रेस, बम्बई, 1912, क्र. 173 शनिस्तोत्रम्, मुद्रित पृ. 358–359 (djvu 362–363), संस्कृत विकिस्रोत पर केवल OCR परत — इसलिए हर पंक्ति साक्ष्यों से पढ़ी गई। 11 नवम्बर 2026 को अर्धश्लोक-स्तर पर मिलान: (ख) विकिस्रोत शनिस्तोत्रम् (संशोधन 33013): 7 समान, 13 भिन्न; (ग) 1916 निर्णयसागर मुद्रण की OCR (archive.org): 3 समान, 19 भिन्न; (घ) 1904 मुद्रण की OCR: 0 समान, 22 भिन्न। OCR की 11 भूलें साक्ष्यों के आधार पर सुधारी गईं (कोणोंऽतको रौद्रयमोऽथ, पीड्यंति, श्रीरविनंदनाय, माषगुड, गृहाद्गतो, स्रष्टा, शन्यष्टकं, शनैश्चरकृता आदि); संस्करण के पाठ (हरीशो हरते पिनाकी, एकत्रिधा, निर्वाणपदं तदंते) रखे गए। विनियोग गद्य के रूप में है। श्लोकवार अर्थ: उद्योग ज्योतिष सम्पादकीय टीम द्वारा अपने शब्दों में लिखा भावार्थ (in-house paraphrase), अनुवाद नहीं।

रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।

सम्बन्धित

शनि देव के और पाठ

इन्हीं अवसरों के लिए

प्रश्न

दशरथकृत शनि स्तोत्र क्या है?

राजा दशरथ का शनि-स्तोत्र: आठ श्लोकों में सूर्यपुत्र शनि को नमन, जो अशुभ स्थिति में देव, मनुष्य, पशु और देश सबको पीड़ित करते हैं और अपने वार में तिल, लोहा, नीले वस्त्र के दान से प्रसन्न होते हैं; फिर शनि के दस नाम और उनके पाठ का फल।

दशरथकृत शनि स्तोत्र किस देवता से जुड़ा है?

दशरथकृत शनि स्तोत्र शनि देव से जुड़ा है। सूर्य और छाया के पुत्र शनि, नवग्रहों में; शनिवार उनका दिन है, और उत्तर भारतीय पंचांग में शनि जयन्ती ज्येष्ठ अमावस्या को होती है।

दशरथकृत शनि स्तोत्र का अर्थ क्या है?

संक्षिप्त भावार्थ, अनुवाद नहीं। विनियोग (ऋषि दशरथ, देवता शनैश्चर, छन्द त्रिष्टुप्) के बाद दशरथ सूर्यपुत्र को नमन करते हैं — कोण, अन्तक, रौद्र, यम, बभ्रु, कृष्ण, शनि, पिङ्गल, मन्द, सौरि — जो नित्य स्मरण से पीड़ा हर लेते हैं। देव-असुर, किन्नर-नाग, राजा-प्रजा, पशु-कीट, देश, दुर्ग, वन, सेना और नगर — विषम स्थिति में सब पीड़ित होते हैं। तिल, जौ, उड़द, गुड़, अन्न, लोहा और नीले वस्त्र के दान तथा अपने वार में मन्त्रों से वे प्रसन्न होते हैं; प्रयाग, यमुना-तट, सरस्वती के पुण्य जल और गुफाओं में वास करते हैं, ध्यानस्थ योगियों के लिए भी सूक्ष्म हैं; शनिवार को घर लौटने वाला सुखी रहता है। वे स्रष्टा, त्रा…

दशरथकृत शनि स्तोत्र का स्रोत क्या है?

पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Dasharatha Shani Stotra (Puranic; recited in the Navagraha tradition). परम्परा: अनेक परम्पराओं में प्रचलित।

क्या दशरथकृत शनि स्तोत्र के अलग-अलग संस्करण हैं?

पुस्तिकाओं में छोटे पाठ-भेद हैं: श्लोक 1 कोणोऽन्तको रौद्रयमोऽथ (यह संस्करण) या रौद्रो यमोऽथ; श्लोक 2 किंपुरुषोरगेन्द्राः / किंपुरुषा गणेन्द्राः; श्लोक 8 हरीशो हरते पिनाकी / हरिः संहरते पिनाकी और एकत्रिधा / एकस्त्रिधा; श्लोक 9 निर्वाणपदं तदन्ते / परं सः। अनेक मुद्रणों में केवल श्लोक 1–9 (अष्टक और फलश्रुति) हैं; इस संस्करण में दस नामों वाले श्लोक 10–11 भी हैं। पुष्पिका कहीं इति श्रीदशरथप्रोक्तं शनैश्चरस्तोत्रम् है।

व्हाट्सऐप