दशरथकृत शनि स्तोत्र Dasharatha-krita Shani Stotram
राजा दशरथ का शनि-स्तोत्र: आठ श्लोकों में सूर्यपुत्र शनि को नमन, जो अशुभ स्थिति में देव, मनुष्य, पशु और देश सबको पीड़ित करते हैं और अपने वार में तिल, लोहा, नीले वस्त्र के दान से प्रसन्न होते हैं; फिर शनि के दस नाम और उनके पाठ का फल।
- देवता शनि देव
- प्रकार स्तोत्र
- भाषा संस्कृत
- परम्परा अनेक परम्पराओं में प्रचलित
- स्रोत बृहत्स्तोत्ररत्नाकर — निर्णयसागर प्रेस, बम्बई, 1912 — No. 173, printed pp. 358–359 (djvu 362–363)
प्रचलित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
श्रीगणेशाय नमः ॥śrīgaṇeśāya namaḥ ||ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ਾਯ ਨਮਃ ॥
अस्य श्रीशनैश्चरस्तोत्रस्य । दशरथ ऋषिः । शनैश्चरो देवता । त्रिष्टुप्छंदः । शनैश्चरप्रीत्यर्थं जपे विनियोगः ।asya śrīśanaiścarastotrasya | daśaratha ṛṣiḥ | śanaiścaro devatā | triṣṭupchaṃdaḥ | śanaiścaraprītyarthaṃ jape viniyogaḥ |ਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਸ੍ਤੋਤ੍ਰਸ੍ਯ । ਦਸ਼ਰਥ ਰਿਸ਼ਿਃ । ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ਦੇਵਤਾ । ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਟੁਪ੍ਛਂਦਃ । ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਪੇ ਵਿਨਿਯੋਗਃ ।
श्लोक 1
कोणोंऽतको रौद्रयमोऽथ बभ्रुः कृष्णः शनिः पिंगलमंदसौरिः ।koṇoṃ'tako raudrayamo'tha babhruḥ kṛṣṇaḥ śaniḥ piṃgalamaṃdasauriḥ |ਕੋਣੋਂਤਕੋ ਰੌਦ੍ਰਯਮੋਥ ਬਭ੍ਰੁਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਃ ਸ਼ਨਿਃ ਪਿਂਗਲਮਂਦਸੌਰਿਃ ।
नित्यं स्मृतो यो हरते च पीडां तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ १ ॥nityaṃ smṛto yo harate ca pīḍāṃ tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 1 ||ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੋ ਯੋ ਹਰਤੇ ਚ ਪੀਡਾਂ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 1 ॥
श्लोक 2
सुरासुराः किंपुरुषोरगेंद्रा गंधर्वविद्याधरपन्नगाश्च ।surāsurāḥ kiṃpuruṣorageṃdrā gaṃdharvavidyādharapannagāśca |ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ ਕਿਂਪੁਰੁਸ਼ੋਰਗੇਂਦ੍ਰਾ ਗਂਧਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਧਰਪਨ੍ਨਗਾਸ਼੍ਚ ।
पीड्यंति सर्वे विषमस्थितेन तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ २ ॥pīḍyaṃti sarve viṣamasthitena tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 2 ||ਪੀਡ੍ਯਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ਮਸ੍ਥਿਤੇਨ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 2 ॥
श्लोक 3
नरा नरेंद्राः पशवो मृगेंद्रा वन्याश्च ये कीटपतंगभृंगाः ।narā nareṃdrāḥ paśavo mṛgeṃdrā vanyāśca ye kīṭapataṃgabhṛṃgāḥ |ਨਰਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਾਃ ਪਸ਼ਵੋ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦ੍ਰਾ ਵਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕੀਟਪਤਂਗਭ੍ਰਿਂਗਾਃ ।
पीड्यंति सर्वे विषमस्थितेन तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ३ ॥pīḍyaṃti sarve viṣamasthitena tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 3 ||ਪੀਡ੍ਯਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ਮਸ੍ਥਿਤੇਨ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 3 ॥
श्लोक 4
देशाश्च दुर्गाणि वनानि यत्र सेनानिवेशाः पुरपत्तनानि ।deśāśca durgāṇi vanāni yatra senāniveśāḥ purapattanāni |ਦੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਵਨਾਨਿ ਯਤ੍ਰ ਸੇਨਾਨਿਵੇਸ਼ਾਃ ਪੁਰਪਤ੍ਤਨਾਨਿ ।
पीड्यंति सर्वे विषमस्थितेन तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ४ ॥pīḍyaṃti sarve viṣamasthitena tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 4 ||ਪੀਡ੍ਯਂਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਵਿਸ਼ਮਸ੍ਥਿਤੇਨ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 4 ॥
श्लोक 5
तिलैर्यवैर्माषगुडान्नदानैर्लोहेन नीलांबरदानतो वा ।tilairyavairmāṣaguḍānnadānairlohena nīlāṃbaradānato vā |ਤਿਲੈਰ੍ਯਵੈਰ੍ਮਾਸ਼ਗੁਡਾਨ੍ਨਦਾਨੈਰ੍ਲੋਹੇਨ ਨੀਲਾਂਬਰਦਾਨਤੋ ਵਾ ।
प्रीणाति मंत्रैर्निजवासरे च तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ५ ॥prīṇāti maṃtrairnijavāsare ca tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 5 ||ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਮਂਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਜਵਾਸਰੇ ਚ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 5 ॥
श्लोक 6
प्रयागकूले यमुनातटे च सरस्वतीपुण्यजले गुहायाम् ।prayāgakūle yamunātaṭe ca sarasvatīpuṇyajale guhāyām |ਪ੍ਰਯਾਗਕੂਲੇ ਯਮੁਨਾਤਟੇ ਚ ਸਰਸ੍ਵਤੀਪੁਣ੍ਯਜਲੇ ਗੁਹਾਯਾਮ੍ ।
यो योगिनां ध्यानगतोऽपि सूक्ष्मस्तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ६ ॥yo yogināṃ dhyānagato'pi sūkṣmastasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 6 ||ਯੋ ਯੋਗਿਨਾਂ ਧ੍ਯਾਨਗਤੋਪਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 6 ॥
श्लोक 7
अन्यप्रदेशात्स्वगृहं प्रविष्टस्तदीयवारे स नरः सुखी स्यात् ।anyapradeśātsvagṛhaṃ praviṣṭastadīyavāre sa naraḥ sukhī syāt |ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਵਗ੍ਰਿਹਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟਸ੍ਤਦੀਯਵਾਰੇ ਸ ਨਰਃ ਸੁਖੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ।
गृहाद्गतो यो न पुनः प्रयाति तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ७ ॥gṛhādgato yo na punaḥ prayāti tasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 7 ||ਗ੍ਰਿਹਾਦ੍ਗਤੋ ਯੋ ਨ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 7 ॥
श्लोक 8
स्रष्टा स्वयंभूर्भुवनत्रयस्य त्राता हरीशो हरते पिनाकी ।sraṣṭā svayaṃbhūrbhuvanatrayasya trātā harīśo harate pinākī |ਸ੍ਰਸ਼੍ਟਾ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਾਤਾ ਹਰੀਸ਼ੋ ਹਰਤੇ ਪਿਨਾਕੀ ।
एकत्रिधा ऋग्यजुःसाममूर्तिस्तस्मै नमः श्रीरविनंदनाय ॥ ८ ॥ekatridhā ṛgyajuḥsāmamūrtistasmai namaḥ śrīravinaṃdanāya || 8 ||ਏਕਤ੍ਰਿਧਾ ਰਿਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਰਵਿਨਂਦਨਾਯ ॥ 8 ॥
श्लोक 9
शन्यष्टकं यः प्रयतः प्रभाते नित्यं सुपुत्रैः पशुबांधवैश्च ।śanyaṣṭakaṃ yaḥ prayataḥ prabhāte nityaṃ suputraiḥ paśubāṃdhavaiśca |ਸ਼ਨ੍ਯਸ਼੍ਟਕਂ ਯਃ ਪ੍ਰਯਤਃ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪਸ਼ੁਬਾਂਧਵੈਸ਼੍ਚ ।
पठेत्तु सौख्यं भुवि भोगयुक्तः प्राप्नोति निर्वाणपदं तदंते ॥ ९ ॥paṭhettu saukhyaṃ bhuvi bhogayuktaḥ prāpnoti nirvāṇapadaṃ tadaṃte || 9 ||ਪਠੇਤ੍ਤੁ ਸੌਖ੍ਯਂ ਭੁਵਿ ਭੋਗਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣਪਦਂ ਤਦਂਤੇ ॥ 9 ॥
श्लोक 10
कोणस्थः पिंगलो बभ्रुः कृष्णो रौद्रोंऽतको यमः ।koṇasthaḥ piṃgalo babhruḥ kṛṣṇo raudroṃ'tako yamaḥ |ਕੋਣਸ੍ਥਃ ਪਿਂਗਲੋ ਬਭ੍ਰੁਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੋ ਰੌਦ੍ਰੋਂਤਕੋ ਯਮਃ ।
सौरिः शनैश्चरो मंदः पिप्पलादेन संस्तुतः ॥ १० ॥sauriḥ śanaiścaro maṃdaḥ pippalādena saṃstutaḥ || 10 ||ਸੌਰਿਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ਮਂਦਃ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦੇਨ ਸਂਸ੍ਤੁਤਃ ॥ 10 ॥
श्लोक 11
एतानि दश नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत् ।etāni daśa nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet |ਏਤਾਨਿ ਦਸ਼ ਨਾਮਾਨਿ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯ ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ।
शनैश्चरकृता पीडा न कदाचिद्भविष्यति ॥ ११ ॥śanaiścarakṛtā pīḍā na kadācidbhaviṣyati || 11 ||ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਕ੍ਰਿਤਾ ਪੀਡਾ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵਿਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 11 ॥
12
इति श्रीशनैश्चरस्तोत्रं संपूर्णम् ॥iti śrīśanaiścarastotraṃ saṃpūrṇam ||ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਂਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥
अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
पाठ: बृहत्स्तोत्ररत्नाकर, निर्णयसागर प्रेस, बम्बई, 1912, क्र. 173 शनिस्तोत्रम्, मुद्रित पृ. 358–359 (djvu 362–363), संस्कृत विकिस्रोत पर केवल OCR परत — इसलिए हर पंक्ति साक्ष्यों से पढ़ी गई। 11 नवम्बर 2026 को अर्धश्लोक-स्तर पर मिलान: (ख) विकिस्रोत शनिस्तोत्रम् (संशोधन 33013): 7 समान, 13 भिन्न; (ग) 1916 निर्णयसागर मुद्रण की OCR (archive.org): 3 समान, 19 भिन्न; (घ) 1904 मुद्रण की OCR: 0 समान, 22 भिन्न। OCR की 11 भूलें साक्ष्यों के आधार पर सुधारी गईं (कोणोंऽतको रौद्रयमोऽथ, पीड्यंति, श्रीरविनंदनाय, माषगुड, गृहाद्गतो, स्रष्टा, शन्यष्टकं, शनैश्चरकृता आदि); संस्करण के पाठ (हरीशो हरते पिनाकी, एकत्रिधा, निर्वाणपदं तदंते) रखे गए। विनियोग गद्य के रूप में है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
शनि देव के और पाठ
इन्हीं अवसरों के लिए
- चालीसा · श्री हनुमान श्री हनुमान चालीसा Hanuman Chalisa
- स्तोत्र · श्री हनुमान बजरंग बाण Bajrang Baan
- अष्टकम् · श्री हनुमान संकटमोचन हनुमानाष्टक Sankat Mochan Hanumanashtak
- स्तोत्र · श्री हनुमान हनुमान बाहुक Hanuman Bahuk
- स्तोत्र · श्री हनुमान हनुमान साठिका Hanuman Sathika
- स्तुति · श्री हनुमान मनोजवं मारुततुल्यवेगं Manojavam Marutatulyavegam
- मन्त्र · श्री हनुमान ॐ हं हनुमते नमः Om Ham Hanumate Namah
प्रश्न
दशरथकृत शनि स्तोत्र क्या है?
राजा दशरथ का शनि-स्तोत्र: आठ श्लोकों में सूर्यपुत्र शनि को नमन, जो अशुभ स्थिति में देव, मनुष्य, पशु और देश सबको पीड़ित करते हैं और अपने वार में तिल, लोहा, नीले वस्त्र के दान से प्रसन्न होते हैं; फिर शनि के दस नाम और उनके पाठ का फल।
दशरथकृत शनि स्तोत्र किस देवता से जुड़ा है?
दशरथकृत शनि स्तोत्र शनि देव से जुड़ा है। सूर्य और छाया के पुत्र शनि, नवग्रहों में; शनिवार उनका दिन है, और उत्तर भारतीय पंचांग में शनि जयन्ती ज्येष्ठ अमावस्या को होती है।
दशरथकृत शनि स्तोत्र का अर्थ क्या है?
संक्षिप्त भावार्थ, अनुवाद नहीं। विनियोग (ऋषि दशरथ, देवता शनैश्चर, छन्द त्रिष्टुप्) के बाद दशरथ सूर्यपुत्र को नमन करते हैं — कोण, अन्तक, रौद्र, यम, बभ्रु, कृष्ण, शनि, पिङ्गल, मन्द, सौरि — जो नित्य स्मरण से पीड़ा हर लेते हैं। देव-असुर, किन्नर-नाग, राजा-प्रजा, पशु-कीट, देश, दुर्ग, वन, सेना और नगर — विषम स्थिति में सब पीड़ित होते हैं। तिल, जौ, उड़द, गुड़, अन्न, लोहा और नीले वस्त्र के दान तथा अपने वार में मन्त्रों से वे प्रसन्न होते हैं; प्रयाग, यमुना-तट, सरस्वती के पुण्य जल और गुफाओं में वास करते हैं, ध्यानस्थ योगियों के लिए भी सूक्ष्म हैं; शनिवार को घर लौटने वाला सुखी रहता है। वे स्रष्टा, त्रा…
दशरथकृत शनि स्तोत्र का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Dasharatha Shani Stotra (Puranic; recited in the Navagraha tradition). परम्परा: अनेक परम्पराओं में प्रचलित।
क्या दशरथकृत शनि स्तोत्र के अलग-अलग संस्करण हैं?
पुस्तिकाओं में छोटे पाठ-भेद हैं: श्लोक 1 कोणोऽन्तको रौद्रयमोऽथ (यह संस्करण) या रौद्रो यमोऽथ; श्लोक 2 किंपुरुषोरगेन्द्राः / किंपुरुषा गणेन्द्राः; श्लोक 8 हरीशो हरते पिनाकी / हरिः संहरते पिनाकी और एकत्रिधा / एकस्त्रिधा; श्लोक 9 निर्वाणपदं तदन्ते / परं सः। अनेक मुद्रणों में केवल श्लोक 1–9 (अष्टक और फलश्रुति) हैं; इस संस्करण में दस नामों वाले श्लोक 10–11 भी हैं। पुष्पिका कहीं इति श्रीदशरथप्रोक्तं शनैश्चरस्तोत्रम् है।