स्तोत्र · माँ लक्ष्मी

कनकधारा स्तोत्र Kanakadhara Stotram

लक्ष्मी की "कनकधारा" स्तुति: अठारह श्लोकों में उनके कटाक्ष की महिमा, जो विष्णु पर टिका रहता है और सम्पत्ति-कल्याण देता है; अन्त में नमस्कार और नित्य पाठ का फल। परम्परा कहती है कि शङ्कर ने एक निर्धन स्त्री के लिए इसे गाया और सोने के आँवले बरसे।

स्रोत-आधारित पाठ सम्पादकीय जाँच

PDF

मूल पाठ

श्लोक 1

अङ्गं हरे पुलकभूषणमाश्रयन्तीaṅgaṃ hare pulakabhūṣaṇamāśrayantīఅఙ్గం హరే పులకభూషణమాశ్రయన్తీ

भृङ्गाङ्गनेव मुकुलाभरणं तमालम् ।bhṛṅgāṅganeva mukulābharaṇaṃ tamālam |భృఙ్గాఙ్గనేవ ముకులాభరణం తమాలమ్ ।

अङ्गीकृताखिलविभूतिरपाङ्गलीलाaṅgīkṛtākhilavibhūtirapāṅgalīlāఅఙ్గీకృతాఖిలవిభూతిరపాఙ్గలీలా

माङ्गल्यदास्तु मम मङ्गलदेवतायाः ॥ १ ॥māṅgalyadāstu mama maṅgaladevatāyāḥ || 1 ||మాఙ్గల్యదాస్తు మమ మఙ్గలదేవతాయాః ॥ 1 ॥

श्लोक 2

मुग्धा मुहुर्विदधती वदने मुरारेःmugdhā muhurvidadhatī vadane murāreḥముగ్ధా ముహుర్విదధతీ వదనే మురారేః

प्रेमत्रपाप्रणिहितानि गतागतानि ।prematrapāpraṇihitāni gatāgatāni |ప్రేమత్రపాప్రణిహితాని గతాగతాని ।

मालादृशोर्मधुकरीव महोत्पले याmālādṛśormadhukarīva mahotpale yāమాలాదృశోర్మధుకరీవ మహోత్పలే యా

सा मे श्रियं दिशतु सागरसम्भवायाः ॥ २ ॥sā me śriyaṃ diśatu sāgarasambhavāyāḥ || 2 ||సా మే శ్రియం దిశతు సాగరసమ్భవాయాః ॥ 2 ॥

श्लोक 3

विश्वामरेन्द्रपदविभ्रमदानदक्ष-viśvāmarendrapadavibhramadānadakṣa-విశ్వామరేన్ద్రపదవిభ్రమదానదక్ష-

मानन्दहेतुरधिकं मुरविद्विषोऽपि ।mānandaheturadhikaṃ muravidviṣo'pi |మానన్దహేతురధికం మురవిద్విషోఽపి ।

ईषन्निषीदतु मयि क्षणमीक्षणार्द्ध-īṣanniṣīdatu mayi kṣaṇamīkṣaṇārddha-ఈషన్నిషీదతు మయి క్షణమీక్షణార్ద్ధ-

मिन्दीवरोदरसहोदरमिन्दिरायाः ॥ ३ ॥mindīvarodarasahodaramindirāyāḥ || 3 ||మిన్దీవరోదరసహోదరమిన్దిరాయాః ॥ 3 ॥

श्लोक 4

आमीलिताक्षमधिगम्य मुदा मुकुन्द-āmīlitākṣamadhigamya mudā mukunda-ఆమీలితాక్షమధిగమ్య ముదా ముకున్ద-

मानन्दकन्दमनिमेषमनङ्गतन्त्रम् ।mānandakandamanimeṣamanaṅgatantram |మానన్దకన్దమనిమేషమనఙ్గతన్త్రమ్ ।

आकेकरस्थितकनीनिकपक्ष्मनेत्रंākekarasthitakanīnikapakṣmanetraṃఆకేకరస్థితకనీనికపక్ష్మనేత్రం

भूत्यै भवेन्मम भुजङ्गशयाङ्गनायाः ॥ ४ ॥bhūtyai bhavenmama bhujaṅgaśayāṅganāyāḥ || 4 ||భూత్యై భవేన్మమ భుజఙ్గశయాఙ్గనాయాః ॥ 4 ॥

श्लोक 5

बाह्वन्तरे मधुजितः श्रितकौस्तुभेयाbāhvantare madhujitaḥ śritakaustubheyāబాహ్వన్తరే మధుజితః శ్రితకౌస్తుభేయా

हारावलीव हरिनीलमयी विभाति ।hārāvalīva harinīlamayī vibhāti |హారావలీవ హరినీలమయీ విభాతి ।

कामप्रदा भगवतोऽपि कटाक्षमालाkāmapradā bhagavato'pi kaṭākṣamālāకామప్రదా భగవతోఽపి కటాక్షమాలా

कल्याणमावहतु मे कमलालयायाः ॥ ५ ॥kalyāṇamāvahatu me kamalālayāyāḥ || 5 ||కల్యాణమావహతు మే కమలాలయాయాః ॥ 5 ॥

श्लोक 6

कालाम्बुदालिललितोरसि कैटभारे-kālāmbudālilalitorasi kaiṭabhāre-కాలామ్బుదాలిలలితోరసి కైటభారే-

र्धाराधरे स्फुरति यत्तटिदङ्गनेव ।rdhārādhare sphurati yattaṭidaṅganeva |ర్ధారాధరే స్ఫురతి యత్తటిదఙ్గనేవ ।

मातुः समस्तजगता महनीयमूर्ति-mātuḥ samastajagatā mahanīyamūrti-మాతుః సమస్తజగతా మహనీయమూర్తి-

र्भद्राणि मे दिशतु भार्गवनन्दनायाः ॥ ६ ॥rbhadrāṇi me diśatu bhārgavanandanāyāḥ || 6 ||ర్భద్రాణి మే దిశతు భార్గవనన్దనాయాః ॥ 6 ॥

श्लोक 7

प्राप्तं पदं प्रथमतः खलु यत्प्रभावा-prāptaṃ padaṃ prathamataḥ khalu yatprabhāvā-ప్రాప్తం పదం ప్రథమతః ఖలు యత్ప్రభావా-

न्माङ्गल्यभाजि मधुमाथिनि मन्मथेन ।nmāṅgalyabhāji madhumāthini manmathena |న్మాఙ్గల్యభాజి మధుమాథిని మన్మథేన ।

मय्यापतेत्तदिह मन्थरमीक्षणार्धंmayyāpatettadiha mantharamīkṣaṇārdhaṃమయ్యాపతేత్తదిహ మన్థరమీక్షణార్ధం

मन्दालसं मकरालयकन्यकायाः ॥ ७ ॥mandālasaṃ makarālayakanyakāyāḥ || 7 ||మన్దాలసం మకరాలయకన్యకాయాః ॥ 7 ॥

श्लोक 8

दद्याद्दयानुपवनो द्रविणाम्बुधारा-dadyāddayānupavano draviṇāmbudhārā-దద్యాద్దయానుపవనో ద్రవిణామ్బుధారా-

मस्मिन्न किञ्चन विहंगशिशौ विषण्णे ।masminna kiñcana vihaṃgaśiśau viṣaṇṇe |మస్మిన్న కిఞ్చన విహంగశిశౌ విషణ్ణే ।

दुष्कर्मधर्ममपनीय चिराय दूरंduṣkarmadharmamapanīya cirāya dūraṃదుష్కర్మధర్మమపనీయ చిరాయ దూరం

नारायणप्रणयिनीनयनाम्बुवाहः ॥ ८ ॥nārāyaṇapraṇayinīnayanāmbuvāhaḥ || 8 ||నారాయణప్రణయినీనయనామ్బువాహః ॥ 8 ॥

श्लोक 9

इष्टाविशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्र-iṣṭāviśiṣṭamatayo'pi yayā dayārdra-ఇష్టావిశిష్టమతయోఽపి యయా దయార్ద్ర-

दृष्ट्या त्रिविष्टपपदं सुलभं लभन्ते ।dṛṣṭyā triviṣṭapapadaṃ sulabhaṃ labhante |దృష్ట్యా త్రివిష్టపపదం సులభం లభన్తే ।

दृष्टिः प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टांdṛṣṭiḥ prahṛṣṭakamalodaradīptiriṣṭāṃదృష్టిః ప్రహృష్టకమలోదరదీప్తిరిష్టాం

पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टरायाः ॥ ९ ॥puṣṭiṃ kṛṣīṣṭa mama puṣkaraviṣṭarāyāḥ || 9 ||పుష్టిం కృషీష్ట మమ పుష్కరవిష్టరాయాః ॥ 9 ॥

श्लोक 10

गीर्देवतेति गरुडध्वजसुन्दरीतिgīrdevateti garuḍadhvajasundarītiగీర్దేవతేతి గరుడధ్వజసున్దరీతి

शाकम्भरीति शशिशेखरवल्लभेति ।śākambharīti śaśiśekharavallabheti |శాకమ్భరీతి శశిశేఖరవల్లభేతి ।

सृष्टिस्थितिप्रलयकेलिषु संस्थितायैsṛṣṭisthitipralayakeliṣu saṃsthitāyaiసృష్టిస్థితిప్రలయకేలిషు సంస్థితాయై

तस्यै नमस्त्रिभुवनैकगुरोस्तरुण्यै ॥ १० ॥tasyai namastribhuvanaikagurostaruṇyai || 10 ||తస్యై నమస్త్రిభువనైకగురోస్తరుణ్యై ॥ 10 ॥

श्लोक 11

श्रुत्यै नमोऽस्तु शुभकर्मफलप्रसूत्यैśrutyai namo'stu śubhakarmaphalaprasūtyaiశ్రుత్యై నమోఽస్తు శుభకర్మఫలప్రసూత్యై

रत्यै नमोऽस्तु रमणीयगुणार्णवायै ।ratyai namo'stu ramaṇīyaguṇārṇavāyai |రత్యై నమోఽస్తు రమణీయగుణార్ణవాయై ।

शक्त्यै नमोऽस्तु शतपत्रनिकेतनायैśaktyai namo'stu śatapatraniketanāyaiశక్త్యై నమోఽస్తు శతపత్రనికేతనాయై

पुष्ट्यै नमोऽस्तु पुरुषोत्तमवल्लभायै ॥ ११ ॥puṣṭyai namo'stu puruṣottamavallabhāyai || 11 ||పుష్ట్యై నమోఽస్తు పురుషోత్తమవల్లభాయై ॥ 11 ॥

श्लोक 12

नमोऽस्तु नालीकनिभाननायैnamo'stu nālīkanibhānanāyaiనమోఽస్తు నాలీకనిభాననాయై

नमोऽस्तु दुग्धोदधिजन्मभूम्यै ।namo'stu dugdhodadhijanmabhūmyai |నమోఽస్తు దుగ్ధోదధిజన్మభూమ్యై ।

नमोऽस्तु सोमामृतसोदरायैnamo'stu somāmṛtasodarāyaiనమోఽస్తు సోమామృతసోదరాయై

नमोऽस्तु नारायणवल्लभायै ॥ १२ ॥namo'stu nārāyaṇavallabhāyai || 12 ||నమోఽస్తు నారాయణవల్లభాయై ॥ 12 ॥

श्लोक 13

सपत्कराणि सकलेन्द्रियनन्दनानिsapatkarāṇi sakalendriyanandanāniసపత్కరాణి సకలేన్ద్రియనన్దనాని

साम्राज्यदानविभवानि सरोरुहाक्षि ।sāmrājyadānavibhavāni saroruhākṣi |సామ్రాజ్యదానవిభవాని సరోరుహాక్షి ।

त्वद्वन्दनानि दुरिताहरणोद्यतानिtvadvandanāni duritāharaṇodyatāniత్వద్వన్దనాని దురితాహరణోద్యతాని

मामेव मातरनिशं कलयन्तु मान्ये ॥ १३ ॥māmeva mātaraniśaṃ kalayantu mānye || 13 ||మామేవ మాతరనిశం కలయన్తు మాన్యే ॥ 13 ॥

श्लोक 14

यत्कटाक्षसमुपासनाविधिःyatkaṭākṣasamupāsanāvidhiḥయత్కటాక్షసముపాసనావిధిః

सेवकस्य सकलार्थसम्पदः ।sevakasya sakalārthasampadaḥ |సేవకస్య సకలార్థసమ్పదః ।

संतनोति वचनाङ्गमानसै-saṃtanoti vacanāṅgamānasai-సంతనోతి వచనాఙ్గమానసై-

स्त्वां मुरारिहृदयेश्वरीं भजे ॥ १४ ॥stvāṃ murārihṛdayeśvarīṃ bhaje || 14 ||స్త్వాం మురారిహృదయేశ్వరీం భజే ॥ 14 ॥

श्लोक 15

सरसिजनिलये सरोजहस्तेsarasijanilaye sarojahasteసరసిజనిలయే సరోజహస్తే

धवलतमांशुकगन्धमाल्यशोभे ।dhavalatamāṃśukagandhamālyaśobhe |ధవలతమాంశుకగన్ధమాల్యశోభే ।

भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञेbhagavati harivallabhe manojñeభగవతి హరివల్లభే మనోజ్ఞే

त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् ॥ १५ ॥tribhuvanabhūtikari prasīda mahyam || 15 ||త్రిభువనభూతికరి ప్రసీద మహ్యమ్ ॥ 15 ॥

श्लोक 16

दिग्हस्तिभिः कनककुम्भमुखावसृष्टdighastibhiḥ kanakakumbhamukhāvasṛṣṭaదిగ్హస్తిభిః కనకకుమ్భముఖావసృష్ట

स्वर्वाहिनीविमलचारुजलाप्लुताङ्गीम् ।svarvāhinīvimalacārujalāplutāṅgīm |స్వర్వాహినీవిమలచారుజలాప్లుతాఙ్గీమ్ ।

प्रातर्नमामि जगता जननीमशेषprātarnamāmi jagatā jananīmaśeṣaప్రాతర్నమామి జగతా జననీమశేష

लोकाधिनाथगृहिणीममृताब्धिपुत्रीम् ॥ १६ ॥lokādhināthagṛhiṇīmamṛtābdhiputrīm || 16 ||లోకాధినాథగృహిణీమమృతాబ్ధిపుత్రీమ్ ॥ 16 ॥

श्लोक 17

कमले कमलाक्षवल्लभे त्वंkamale kamalākṣavallabhe tvaṃకమలే కమలాక్షవల్లభే త్వం

करुणापूरतरङ्गितैरपाङ्गैः ।karuṇāpūrataraṅgitairapāṅgaiḥ |కరుణాపూరతరఙ్గితైరపాఙ్గైః ।

अवलोकय मामकिञ्चनानांavalokaya māmakiñcanānāṃఅవలోకయ మామకిఞ్చనానాం

प्रथमं पात्रमकृत्रिमं दयायाः ॥ १७ ॥prathamaṃ pātramakṛtrimaṃ dayāyāḥ || 17 ||ప్రథమం పాత్రమకృత్రిమం దయాయాః ॥ 17 ॥

श्लोक 18

स्तुवन्ति ये स्तुतिभिरमीभिरन्वहंstuvanti ye stutibhiramībhiranvahaṃస్తువన్తి యే స్తుతిభిరమీభిరన్వహం

त्रयीमयीं त्रिभुवनमातरं रमाम् ।trayīmayīṃ tribhuvanamātaraṃ ramām |త్రయీమయీం త్రిభువనమాతరం రమామ్ ।

गुणाधिका गुरुतरभाग्यभाजिनोguṇādhikā gurutarabhāgyabhājinoగుణాధికా గురుతరభాగ్యభాజినో

भवन्ति ते भुवि बुधभाविताशयाः ॥ १८ ॥bhavanti te bhuvi budhabhāvitāśayāḥ || 18 ||భవన్తి తే భువి బుధభావితాశయాః ॥ 18 ॥

19

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविंदभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ कनकधारास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgoviṃdabhagavatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau kanakadhārāstotraṃ sampūrṇam ||ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య శ్రీగోవిందభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య శ్రీమచ్ఛఙ్కరభగవతః కృతౌ కనకధారాస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ॥

अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित

पाठ: श्री शङ्कराचार्य ग्रन्थावली, खण्ड 18 (स्तोत्राणि, द्वितीय भाग), श्री वाणी विलास प्रेस, मुद्रित पृ. 70–74 (स्कैन पृष्ठ 82–86), संस्कृत विकिस्रोत पर प्रमाणित; 18 श्लोक और पुष्पिका। 11 नवम्बर 2026 को अर्धश्लोक-स्तर पर मिलान: (ख) विकिस्रोत कनकधारास्तोत्रम् (संशोधन 399053, 22 श्लोक): 21 समान, 15 भिन्न; (ग) बृहत्स्तोत्ररत्नाकर 1912 (निर्णयसागर) djvu 177–179, OCR, 16 श्लोक भिन्न क्रम में: 3 समान, 23 भिन्न। तीन सुधार: श्लोक 5 बाह्वन्तरे और श्लोक 7 मय्यापतेत्तदिह (स्कैन में यही छपा है; प्रतिलिपि-भूल), श्लोक 6 ललितोरसि (मुद्रण में ललितारसि छपा है, दोनों साक्ष्य और सन्धि ललितोरसि देते हैं)। शेष भेद (हरे/हरेः, सपत्कराणि, जलाप्लुताङ्गीम्, भाग्यभाजिनो आदि) संस्करण के पाठ के रूप में रखे गए; विकिस्रोत के चार और 1912 के तीन अतिरिक्त श्लोक इस संस्करण में नहीं हैं।

रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।

सम्बन्धित

माँ लक्ष्मी के और पाठ

इन्हीं अवसरों के लिए

प्रश्न

कनकधारा स्तोत्र क्या है?

लक्ष्मी की "कनकधारा" स्तुति: अठारह श्लोकों में उनके कटाक्ष की महिमा, जो विष्णु पर टिका रहता है और सम्पत्ति-कल्याण देता है; अन्त में नमस्कार और नित्य पाठ का फल। परम्परा कहती है कि शङ्कर ने एक निर्धन स्त्री के लिए इसे गाया और सोने के आँवले बरसे।

कनकधारा स्तोत्र किस देवता से जुड़ा है?

कनकधारा स्तोत्र माँ लक्ष्मी से जुड़ा है। समृद्धि, कल्याण और शुभता की देवी, भगवान विष्णु की अर्धांगिनी; दीपावली और शुक्रवार को विशेष रूप से पूजित।

कनकधारा स्तोत्र का अर्थ क्या है?

संक्षिप्त भावार्थ, अनुवाद नहीं। जो हरि के पुलकित अंग पर वैसे ही विराजती हैं जैसे कलियों से सजे तमाल पर भ्रमरी, वे मंगलदेवता मुझे मंगल दें। समुद्र से उत्पन्न लक्ष्मी की दृष्टि, जो मुरारि के मुख पर लज्जा और प्रेम से आती-जाती है, मुझे श्री दे। नीलकमल-सी इन्दिरा की अर्ध-दृष्टि, जो देवों को भी इन्द्रपद देती है और विष्णु को आनन्दित करती है, क्षण भर मुझ पर ठहरे। मुकुन्द पर टिकी उनकी अधखुली प्रेमभरी आँखें और विष्णु के वक्ष पर पड़ती कटाक्ष-माला मुझे कल्याण दें। मेघ-श्याम विष्णु के वक्ष पर बिजली-सी चमकती भार्गवनन्दिनी, सब जगत की माता, मुझे भद्र दें और उनकी मन्द अलसाई अर्ध-दृष्टि मुझ पर पड़े। उनके नेत…

कनकधारा स्तोत्र का स्रोत क्या है?

श्री शंकराचार्य ग्रन्थावली, खण्ड 18 — श्री वाणी विलास प्रेस, श्रीरंगम — Vol. 18, printed pp. 70–74 (scan pages 82–86). परम्परा: स्मार्त।

क्या कनकधारा स्तोत्र के अलग-अलग संस्करण हैं?

यह स्तोत्र 18, 21 और 22 श्लोकों के रूपों में मिलता है; यहाँ वाणी विलास का 18-श्लोक पाठ है। विकिस्रोत की प्रतिलिपि श्लोक 12 के बाद नमोऽस्तु हेमाम्बुजपीठिकायै, नमोऽस्तु देव्यै भृगुनन्दनायै, नमोऽस्तु कान्त्यै कमलेक्षणायै और अन्त से पहले देवि प्रसीद जगदीश्वरि जोड़ती है; 1912 के बृहत्स्तोत्ररत्नाकर में 16 श्लोकों का "कनक(लक्ष्मी)स्तव" है जिसमें तीन अतिरिक्त नमोऽस्तु श्लोक हैं, इस संस्करण के 13–17 नहीं हैं, श्लोक 3, 8, 9 अन्य स्थान पर हैं और कई पाठ भिन्न हैं (आमीलितार्द्धम्, निषण्णे, गरुडजभामिनीति, प्रलयसिद्धिषु, गुणाश्रयायै)। छोटे भेद: अङ्गं हरे / हरेः, सपत्कराणि / सम्पत्कराणि, दिग्हस्तिभिः / दिग्घस्तिभिः, भाग्यभाजिनो / भागिनो।

व्हाट्सऐप