କଥା
ଶିବ ନିଜେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅତୀତ ମନେ ପକାଇ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ହିମାଳୟଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ସେ ପିଲାଦିନରୁ ଶିବଙ୍କଠାରେ ମନ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ପର୍ବତରେ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପ ଓ ଶୀତର ବରଫରେ ପ୍ରଥମେ ପତ୍ର ଖାଇ ଓ ପରେ କିଛି ନଖାଇ ରହିଥିଲେ।
ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା ଦେଖି ପିତା ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ନେଇ ଆସିଲେ: ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ହିମାଳୟ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ପାର୍ବତୀ ଏହା ଶୁଣି ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ, କାରଣ ସେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ନିରାଶା ଦେଖି ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୋପନରେ ଏକ ଘଞ୍ଚ ବନକୁ ନେଇଗଲେ ଯେପରି ବିବାହ ହୋଇନପାରେ। ସେ “ସଖୀ” (ଆଳି)ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା “ହରଣ” (ହରତ) ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ବ୍ରତର ନାମ ହରତାଳିକା ହେଲା।
ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟାରେ ଏକ ନଦୀ କୂଳର ଗୁମ୍ଫାରେ ପାର୍ବତୀ ବାଲିରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ତାହାର ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ନ ଜଳ ବିନା ଶିବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି ରାତିସାରା ଜାଗରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଦ୍ରବିତ ହୋଇ ଶିବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ।
ପରଦିନ ସକାଳେ ସେ ବାଲିର ଲିଙ୍ଗ ବିସର୍ଜନ କରି ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ। ପିତା ତାଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇବାରୁ ତାଙ୍କ ପସନ୍ଦ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଏବଂ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହ ହେଲା। ତା’ପରେ ଶିବ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଭକ୍ତିର ସହ ଏହି ଉପବାସ ପାଳନ କରିବେ ସେମାନେ ସୁଖୀ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବେ, ଏବଂ ଅବିବାହିତା କନ୍ୟାମାନେ ମନପସନ୍ଦ ସ୍ୱାମୀ ପାଇବେ।
ପାରମ୍ପରିକ କଥାରୁ ଆମ ନିଜ ଭାଷାରେ ପୁନଃକଥିତ; ପରିବାର ଓ ପୁସ୍ତିକାରେ କୁହାଯାଉଥିବା ସଂସ୍କରଣ ବିବରଣୀରେ ଭିନ୍ନ।