कथा
एकदा पृथ्वीवर संचार करत असताना शिव आणि पार्वती अमरावती नगरीतील एका सुंदर शिवमंदिरात आले आणि सारीपाट खेळायला बसले. पार्वतीने मंदिराच्या पुजाऱ्याला विचारले की कोण जिंकेल. विचार न करता पुजारी म्हणाला, “शिव.” खेळ पार्वती जिंकली, आणि त्या बेफिकीर उत्तराने रागावून तिने पुजाऱ्याला वेदनादायी त्वचारोगाचा शाप दिला.
पुजाऱ्याने दीर्घकाळ यातना भोगल्या. एके दिवशी स्वर्गातील अप्सरा मंदिरात आल्या आणि त्याची अवस्था पाहून त्यांनी त्याला सोळा सोमवारांचे व्रत शिकवले: प्रत्येक सोमवारी उपवास करावा, शिवाची पूजा करावी, आणि सतराव्या सोमवारी गव्हाचे पीठ, तूप आणि गूळ यांचा चुरमा अर्पण करून तो वाटावा आणि उरलेला प्रसाद म्हणून खावा.
पुजाऱ्याने निष्ठेने व्रत केले आणि तो बरा झाला. शिव आणि पार्वती परत आले आणि त्याला निरोगी पाहून पार्वतीने हे कसे घडले असे विचारले; व्रताविषयी ऐकून, आपल्यापासून दुरावलेला पुत्र कार्तिकेय परत यावा म्हणून तिने स्वतः ते व्रत केले. तो परत आला, आणि त्याने तिला याचे रहस्य विचारले.
परदेशी गेलेल्या एका जिवलग मित्राची भेट व्हावी म्हणून कार्तिकेयाने हे व्रत केले, आणि तो मित्र घरी परतला. त्या मित्रानेही विवाहाच्या इच्छेने हे व्रत केले; एका राजकन्येच्या स्वयंवरात राजहत्तीने त्याच्या गळ्यात माळ घातली, आणि तो राजाचा जावई आणि पुढे राजा झाला.
नव्या राजाने सतराव्या सोमवारचा नैवेद्य अर्पण केला तेव्हा राणीने ते आपल्या प्रतिष्ठेला कमीपणाचे वाटून त्यात सहभागी होण्यास नकार दिला, आणि तिला राजवाड्यातून हाकलले गेले; पश्चात्ताप करून तिने स्वतः व्रत करेपर्यंत तिला हालअपेष्टा भोगाव्या लागल्या. जो कोणी शुद्ध मनाने सोळा सोमवार करतो त्याला शिवकृपा लाभते, असे सांगून कथेची सांगता होते.
पारंपरिक कथा आम्ही आमच्या शब्दांत सांगितली आहे; कुटुंबांत आणि पोथ्यांमध्ये सांगितल्या जाणाऱ्या कथांच्या तपशिलांत फरक असतो.