हनुमान साठिका Hanuman Sathika
साठ चौपाइयों ("साठिका") में हनुमान जी के जन्म और सूर्य-ग्रास से लेकर रामायण-युद्ध के पराक्रम तक की कथा, अन्त में सहायता की विनती और भौमवार पूजा के दोहे।
- देवता श्री हनुमान
- प्रकार स्तोत्र
- भाषा हिन्दी
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shri Hanumad Aradhana, Shriji Vidya Mandir, Mathura, pages 46–49; archive.org oztb_sri-hanumad-aradhana-mathura-sriji-vidya-mandir leaves 47–50
स्रोत-आधारित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
दोहा 1
वीर बखानों पवन सुत, जानत सकल जहान ।vīr bakhānoṃ pavan sut, jānat sakal jahān |ਵੀਰ ਬਖਾਨੋਂ ਪਵਨ ਸੁਤ, ਜਾਨਤ ਸਕਲ ਜਹਾਨ ।
धन्य धन्य अंजनी तनय, संकट हर हनुमान ॥dhanya dhanya aṃjanī tanay, saṃkaṭ har hanumān ||ਧਨ੍ਯ ਧਨ੍ਯ ਅਂਜਨੀ ਤਨਯ, ਸਂਕਟ ਹਰ ਹਨੁਮਾਨ ॥
यह पद साझा करेंचौपाई 1
जय जय जय हनुमान अड़ंगी ।jay jay jay hanumān aṛaṃgī |ਜਯ ਜਯ ਜਯ ਹਨੁਮਾਨ ਅਡਂਗੀ ।
महावीर विक्रम बजरंगी ॥१॥mahāvīr vikram bajaraṃgī ||1||ਮਹਾਵੀਰ ਵਿਕ੍ਰਮ ਬਜਰਂਗੀ ॥1॥
यह पद साझा करेंचौपाई 2
जय कपीश जय पवन कुमारा ।jay kapīś jay pavan kumārā |ਜਯ ਕਪੀਸ਼ ਜਯ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰਾ ।
जय जग वंदन शील अगारा ॥२॥jay jag vaṃdan śīl agārā ||2||ਜਯ ਜਗ ਵਂਦਨ ਸ਼ੀਲ ਅਗਾਰਾ ॥2॥
यह पद साझा करेंचौपाई 3
जय आदित्य अमर अविकारी ।jay āditya amar avikārī |ਜਯ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਮਰ ਅਵਿਕਾਰੀ ।
अरि मर्दन जय जय गिरिधारी ॥३॥ari mardan jay jay giridhārī ||3||ਅਰਿ ਮਰ੍ਦਨ ਜਯ ਜਯ ਗਿਰਿਧਾਰੀ ॥3॥
यह पद साझा करेंचौपाई 4
अंजनि उदर जन्म तुम लीन्हा ।aṃjani udar janma tum līnhā |ਅਂਜਨਿ ਉਦਰ ਜਨ੍ਮ ਤੁਮ ਲੀਨ੍ਹਾ ।
जय जय कार देवतन कीन्हा ॥४॥jay jay kār devatan kīnhā ||4||ਜਯ ਜਯ ਕਾਰ ਦੇਵਤਨ ਕੀਨ੍ਹਾ ॥4॥
यह पद साझा करेंचौपाई 5
बाजै दुंदुभि गगन गंभीरा ।bājai duṃdubhi gagan gaṃbhīrā |ਬਾਜੈ ਦੁਂਦੁਭਿ ਗਗਨ ਗਂਭੀਰਾ ।
सुर मन हर्ष असुर मन पीरा ॥५॥sur man harṣa asur man pīrā ||5||ਸੁਰ ਮਨ ਹਰ੍ਸ਼ ਅਸੁਰ ਮਨ ਪੀਰਾ ॥5॥
यह पद साझा करेंचौपाई 6
कपि के डर गढ़ लंक सकानी ।kapi ke ḍar gaṛh laṃk sakānī |ਕਪਿ ਕੇ ਡਰ ਗਢ ਲਂਕ ਸਕਾਨੀ ।
छूटी बन्दि देवतन जानी ॥६॥chūṭī bandi devatan jānī ||6||ਛੂਟੀ ਬਨ੍ਦਿ ਦੇਵਤਨ ਜਾਨੀ ॥6॥
यह पद साझा करेंचौपाई 7
ऋषी समूह निकट चलि आये ।ṛṣī samūh nikaṭ cali āye |ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੂਹ ਨਿਕਟ ਚਲਿ ਆਯੇ ।
पवन तनय के पद सिर नाये ॥७॥pavan tanay ke pad sir nāye ||7||ਪਵਨ ਤਨਯ ਕੇ ਪਦ ਸਿਰ ਨਾਯੇ ॥7॥
यह पद साझा करेंचौपाई 8
बार बार अस्तुति करि नाना ।bār bār astuti kari nānā |ਬਾਰ ਬਾਰ ਅਸ੍ਤੁਤਿ ਕਰਿ ਨਾਨਾ ।
निर्मल नाम धरा हनुमाना ॥८॥nirmal nām dharā hanumānā ||8||ਨਿਰ੍ਮਲ ਨਾਮ ਧਰਾ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥8॥
यह पद साझा करेंचौपाई 9
सकल ऋषिन मिलि अस मत ठाना ।sakal ṛṣin mili as mat ṭhānā |ਸਕਲ ਰਿਸ਼ਿਨ ਮਿਲਿ ਅਸ ਮਤ ਠਾਨਾ ।
दीन बताय लाल फल खाना ॥९॥dīn batāy lāl phal khānā ||9||ਦੀਨ ਬਤਾਯ ਲਾਲ ਫਲ ਖਾਨਾ ॥9॥
यह पद साझा करेंचौपाई 10
सुनत बचन कपि मन हर्षाना ।sunat bacan kapi man harṣānā |ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਕਪਿ ਮਨ ਹਰ੍ਸ਼ਾਨਾ ।
रवि रथ उदय लाल फल जाना ॥१०॥ravi rath uday lāl phal jānā ||10||ਰਵਿ ਰਥ ਉਦਯ ਲਾਲ ਫਲ ਜਾਨਾ ॥10॥
यह पद साझा करेंचौपाई 11
रथ समेत कपि कीन अहारा ।rath samet kapi kīn ahārā |ਰਥ ਸਮੇਤ ਕਪਿ ਕੀਨ ਅਹਾਰਾ ।
सूर्य बिना भयो अति अँधियारा ॥११॥sūrya binā bhayo ati am̐dhiyārā ||11||ਸੂਰ੍ਯ ਬਿਨਾ ਭਯੋ ਅਤਿ ਅਁਧਿਯਾਰਾ ॥11॥
यह पद साझा करेंचौपाई 12
बिन तमार सुर मुनि अकुलाने ।bin tamār sur muni akulāne |ਬਿਨ ਤਮਾਰ ਸੁਰ ਮੁਨਿ ਅਕੁਲਾਨੇ ।
तब कपीस की अस्तुति ठाने ॥१२॥tab kapīs kī astuti ṭhāne ||12||ਤਬ ਕਪੀਸ ਕੀ ਅਸ੍ਤੁਤਿ ਠਾਨੇ ॥12॥
यह पद साझा करेंचौपाई 13
सकल लोक वृत्तान्त सुनावा ।sakal lok vṛttānta sunāvā |ਸਕਲ ਲੋਕ ਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤ ਸੁਨਾਵਾ ।
चतुरानन तब रवि उगिलावा ॥१३॥caturānan tab ravi ugilāvā ||13||ਚਤੁਰਾਨਨ ਤਬ ਰਵਿ ਉਗਿਲਾਵਾ ॥13॥
यह पद साझा करेंचौपाई 14
कहा बहोरी सुनो बल शीला ।kahā bahorī suno bal śīlā |ਕਹਾ ਬਹੋਰੀ ਸੁਨੋ ਬਲ ਸ਼ੀਲਾ ।
रामचन्द्र करिहै बहु लीला ॥१४॥rāmacandra karihai bahu līlā ||14||ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰ ਕਰਿਹੈ ਬਹੁ ਲੀਲਾ ॥14॥
यह पद साझा करेंचौपाई 15
तब तुम उन कर करब सहाई ।tab tum un kar karab sahāī |ਤਬ ਤੁਮ ਉਨ ਕਰ ਕਰਬ ਸਹਾਈ ।
अबहिं बसहु कानन मँह जाई ॥१५॥abahiṃ basahu kānan mam̐h jāī ||15||ਅਬਹਿਂ ਬਸਹੁ ਕਾਨਨ ਮਁਹ ਜਾਈ ॥15॥
यह पद साझा करेंचौपाई 16
अस कहि विधि निज लोक सिधारे ।as kahi vidhi nij lok sidhāre |ਅਸ ਕਹਿ ਵਿਧਿ ਨਿਜ ਲੋਕ ਸਿਧਾਰੇ ।
मिले सखा संग पवन कुमारे ॥१६॥mile sakhā saṃg pavan kumāre ||16||ਮਿਲੇ ਸਖਾ ਸਂਗ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰੇ ॥16॥
यह पद साझा करेंचौपाई 17
खेलत खेल महा तरु तोरे ।khelat khel mahā taru tore |ਖੇਲਤ ਖੇਲ ਮਹਾ ਤਰੁ ਤੋਰੇ ।
ढेर करै बहु पर्वत फोरे ॥१७॥ḍher karai bahu parvat phore ||17||ਢੇਰ ਕਰੈ ਬਹੁ ਪਰ੍ਵਤ ਫੋਰੇ ॥17॥
यह पद साझा करेंचौपाई 18
जेहि गिरि चरण देहि कपि धाई ।jehi giri caraṇ dehi kapi dhāī |ਜੇਹਿ ਗਿਰਿ ਚਰਣ ਦੇਹਿ ਕਪਿ ਧਾਈ ।
गिरि समेत पातालहिं जाई ॥१८॥giri samet pātālahiṃ jāī ||18||ਗਿਰਿ ਸਮੇਤ ਪਾਤਾਲਹਿਂ ਜਾਈ ॥18॥
यह पद साझा करेंचौपाई 19
कपि सुग्रीव बालि की त्रासा ।kapi sugrīv bāli kī trāsā |ਕਪਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਬਾਲਿ ਕੀ ਤ੍ਰਾਸਾ ।
निरखत रहे राम मगु आसा ॥१९॥nirakhat rahe rām magu āsā ||19||ਨਿਰਖਤ ਰਹੇ ਰਾਮ ਮਗੁ ਆਸਾ ॥19॥
यह पद साझा करेंचौपाई 20
मिले राम तहँ पवन कुमारा ।mile rām taham̐ pavan kumārā |ਮਿਲੇ ਰਾਮ ਤਹਁ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰਾ ।
अति आनन्द सप्रेम दुलारा ॥२०॥ati ānanda saprem dulārā ||20||ਅਤਿ ਆਨਨ੍ਦ ਸਪ੍ਰੇਮ ਦੁਲਾਰਾ ॥20॥
यह पद साझा करेंचौपाई 21
मणि मुंदरी रघुपति सो पाई ।maṇi muṃdarī raghupati so pāī |ਮਣਿ ਮੁਂਦਰੀ ਰਘੁਪਤਿ ਸੋ ਪਾਈ ।
सीता खोज चले शिर नाई ॥२१॥sītā khoj cale śir nāī ||21||ਸੀਤਾ ਖੋਜ ਚਲੇ ਸ਼ਿਰ ਨਾਈ ॥21॥
यह पद साझा करेंचौपाई 22
शत योजन जल निधि विस्तारा ।śat yojan jal nidhi vistārā |ਸ਼ਤ ਯੋਜਨ ਜਲ ਨਿਧਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ।
अगम अपार देवतन हारा ॥२२॥agam apār devatan hārā ||22||ਅਗਮ ਅਪਾਰ ਦੇਵਤਨ ਹਾਰਾ ॥22॥
यह पद साझा करेंचौपाई 23
जिमि सर गोखुर सरिस कपीशा ।jimi sar gokhur saris kapīśā |ਜਿਮਿ ਸਰ ਗੋਖੁਰ ਸਰਿਸ ਕਪੀਸ਼ਾ ।
लाँघि गये कपि कहि जगदीशा ॥२३॥lām̐ghi gaye kapi kahi jagadīśā ||23||ਲਾਁਘਿ ਗਯੇ ਕਪਿ ਕਹਿ ਜਗਦੀਸ਼ਾ ॥23॥
यह पद साझा करेंचौपाई 24
सीता चरण सीस तिन नाये ।sītā caraṇ sīs tin nāye |ਸੀਤਾ ਚਰਣ ਸੀਸ ਤਿਨ ਨਾਯੇ ।
अजर अमर के आशिष पाये ॥२४॥ajar amar ke āśiṣ pāye ||24||ਅਜਰ ਅਮਰ ਕੇ ਆਸ਼ਿਸ਼ ਪਾਯੇ ॥24॥
यह पद साझा करेंचौपाई 25
रहे दनुज उपवन रखवारी ।rahe danuj upavan rakhavārī |ਰਹੇ ਦਨੁਜ ਉਪਵਨ ਰਖਵਾਰੀ ।
एक से एक महाभट भारी ॥२५॥ek se ek mahābhaṭ bhārī ||25||ਏਕ ਸੇ ਏਕ ਮਹਾਭਟ ਭਾਰੀ ॥25॥
यह पद साझा करेंचौपाई 26
तिन्हैं मारि पुनि कहेउ कपीसा ।tinhaiṃ māri puni kaheu kapīsā |ਤਿਨ੍ਹੈਂ ਮਾਰਿ ਪੁਨਿ ਕਹੇਉ ਕਪੀਸਾ ।
दहेउ लंक कोप्यो भुज बीसा ॥२६॥daheu laṃk kopyo bhuj bīsā ||26||ਦਹੇਉ ਲਂਕ ਕੋਪ੍ਯੋ ਭੁਜ ਬੀਸਾ ॥26॥
यह पद साझा करेंचौपाई 27
सिया बोध दै पुनि फिर आये ।siyā bodh dai puni phir āye |ਸਿਯਾ ਬੋਧ ਦੈ ਪੁਨਿ ਫਿਰ ਆਯੇ ।
रामचन्द्र के पद शिर नाये ॥२७॥rāmacandra ke pad śir nāye ||27||ਰਾਮਚਨ੍ਦ੍ਰ ਕੇ ਪਦ ਸ਼ਿਰ ਨਾਯੇ ॥27॥
यह पद साझा करेंचौपाई 28
मेरु उपारि आप छिन माहीं ।meru upāri āp chin māhīṃ |ਮੇਰੁ ਉਪਾਰਿ ਆਪ ਛਿਨ ਮਾਹੀਂ ।
बाँधे सेतु निमिष एक माहीं ॥२८॥bām̐dhe setu nimiṣ ek māhīṃ ||28||ਬਾਁਧੇ ਸੇਤੁ ਨਿਮਿਸ਼ ਏਕ ਮਾਹੀਂ ॥28॥
यह पद साझा करेंचौपाई 29
लक्ष्मण शक्ति लागी जबहीं ।lakṣmaṇ śakti lāgī jabahīṃ |ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਲਾਗੀ ਜਬਹੀਂ ।
राम बुलाय कहो पुनि तबहीं ॥२९॥rām bulāy kaho puni tabahīṃ ||29||ਰਾਮ ਬੁਲਾਯ ਕਹੋ ਪੁਨਿ ਤਬਹੀਂ ॥29॥
यह पद साझा करेंचौपाई 30
भवन समेत सुखेण ले आये ।bhavan samet sukheṇ le āye |ਭਵਨ ਸਮੇਤ ਸੁਖੇਣ ਲੇ ਆਯੇ ।
तुरत सजीवन को पुनि धाये ॥३०॥turat sajīvan ko puni dhāye ||30||ਤੁਰਤ ਸਜੀਵਨ ਕੋ ਪੁਨਿ ਧਾਯੇ ॥30॥
यह पद साझा करेंचौपाई 31
मग मँह कालनेमि कँह मारा ।mag mam̐h kālanemi kam̐h mārā |ਮਗ ਮਁਹ ਕਾਲਨੇਮਿ ਕਁਹ ਮਾਰਾ ।
अमित सुभट निशिचर संहारा ॥३१॥amit subhaṭ niśicar saṃhārā ||31||ਅਮਿਤ ਸੁਭਟ ਨਿਸ਼ਿਚਰ ਸਂਹਾਰਾ ॥31॥
यह पद साझा करेंचौपाई 32
आनि सजीवन गिरी समेता ।āni sajīvan girī sametā |ਆਨਿ ਸਜੀਵਨ ਗਿਰੀ ਸਮੇਤਾ ।
धरि दीन्हों जँह कृपा निकेता ॥३२॥dhari dīnhoṃ jam̐h kṛpā niketā ||32||ਧਰਿ ਦੀਨ੍ਹੋਂ ਜਁਹ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਿਕੇਤਾ ॥32॥
यह पद साझा करेंचौपाई 33
फनपति केर शोक हरि लीना ।phanapati ker śok hari līnā |ਫਨਪਤਿ ਕੇਰ ਸ਼ੋਕ ਹਰਿ ਲੀਨਾ ।
बर्षि सुमन सुर जय जय कीना ॥३३॥barṣi suman sur jay jay kīnā ||33||ਬਰ੍ਸ਼ਿ ਸੁਮਨ ਸੁਰ ਜਯ ਜਯ ਕੀਨਾ ॥33॥
यह पद साझा करेंचौपाई 34
अहिरावन हरि अनुज समेता ।ahirāvan hari anuj sametā |ਅਹਿਰਾਵਨ ਹਰਿ ਅਨੁਜ ਸਮੇਤਾ ।
लै गयो तहाँ पाताल निकेता ॥३४॥lai gayo tahām̐ pātāl niketā ||34||ਲੈ ਗਯੋ ਤਹਾਁ ਪਾਤਾਲ ਨਿਕੇਤਾ ॥34॥
यह पद साझा करेंचौपाई 35
जहाँ रहै देवी अस्थाना ।jahām̐ rahai devī asthānā |ਜਹਾਁ ਰਹੈ ਦੇਵੀ ਅਸ੍ਥਾਨਾ ।
दीन चहै बलि काढ़ि कृपाना ॥३५॥dīn cahai bali kāṛhi kṛpānā ||35||ਦੀਨ ਚਹੈ ਬਲਿ ਕਾਢਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾ ॥35॥
यह पद साझा करेंचौपाई 36
पवन तनय प्रभु कीन गुहारी ।pavan tanay prabhu kīn guhārī |ਪਵਨ ਤਨਯ ਪ੍ਰਭੁ ਕੀਨ ਗੁਹਾਰੀ ।
कटक समेत निशाचर मारी ॥३६॥kaṭak samet niśācar mārī ||36||ਕਟਕ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਮਾਰੀ ॥36॥
यह पद साझा करेंचौपाई 37
रीक्ष कीशपति सबै बहोरी ।rīkṣa kīśapati sabai bahorī |ਰੀਕ੍ਸ਼ ਕੀਸ਼ਪਤਿ ਸਬੈ ਬਹੋਰੀ ।
राम लखन कीने यक ठोरी ॥३७॥rām lakhan kīne yak ṭhorī ||37||ਰਾਮ ਲਖਨ ਕੀਨੇ ਯਕ ਠੋਰੀ ॥37॥
यह पद साझा करेंचौपाई 38
सब देवतन के बंदि छुड़ाये ।sab devatan ke baṃdi chuṛāye |ਸਬ ਦੇਵਤਨ ਕੇ ਬਂਦਿ ਛੁਡਾਯੇ ।
सो कीरति सुनि नारद गाये ॥३८॥so kīrati suni nārad gāye ||38||ਸੋ ਕੀਰਤਿ ਸੁਨਿ ਨਾਰਦ ਗਾਯੇ ॥38॥
यह पद साझा करेंचौपाई 39
अक्षय कुमार दनुज बलवाना ।akṣay kumār danuj balavānā |ਅਕ੍ਸ਼ਯ ਕੁਮਾਰ ਦਨੁਜ ਬਲਵਾਨਾ ।
सान केतु कहे सब जग जाना ॥३९॥sān ketu kahe sab jag jānā ||39||ਸਾਨ ਕੇਤੁ ਕਹੇ ਸਬ ਜਗ ਜਾਨਾ ॥39॥
यह पद साझा करेंचौपाई 40
कुम्भकरन रावन कर भाई ।kumbhakaran rāvan kar bhāī |ਕੁਮ੍ਭਕਰਨ ਰਾਵਨ ਕਰ ਭਾਈ ।
ताहि निपात कीन्ह कपिराई ॥४०॥tāhi nipāt kīnha kapirāī ||40||ਤਾਹਿ ਨਿਪਾਤ ਕੀਨ੍ਹ ਕਪਿਰਾਈ ॥40॥
यह पद साझा करेंचौपाई 41
मेघनाथ पर शक्ति मारा ।meghanāth par śakti mārā |ਮੇਘਨਾਥ ਪਰ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਮਾਰਾ ।
पवन तनय सब सों वरियारा ॥४१॥pavan tanay sab soṃ variyārā ||41||ਪਵਨ ਤਨਯ ਸਬ ਸੋਂ ਵਰਿਯਾਰਾ ॥41॥
यह पद साझा करेंचौपाई 42
रहा तनय नारान्तक जाना ।rahā tanay nārāntak jānā |ਰਹਾ ਤਨਯ ਨਾਰਾਨ੍ਤਕ ਜਾਨਾ ।
पल में हत्यो ताहि, हनुमाना ॥४२॥pal meṃ hatyo tāhi, hanumānā ||42||ਪਲ ਮੇਂ ਹਤ੍ਯੋ ਤਾਹਿ, ਹਨੁਮਾਨਾ ॥42॥
यह पद साझा करेंचौपाई 43
जहँ लगि मान दनुज कर पावा ।jaham̐ lagi mān danuj kar pāvā |ਜਹਁ ਲਗਿ ਮਾਨ ਦਨੁਜ ਕਰ ਪਾਵਾ ।
पवन तनय सब मारि नसावा ॥४३॥pavan tanay sab māri nasāvā ||43||ਪਵਨ ਤਨਯ ਸਬ ਮਾਰਿ ਨਸਾਵਾ ॥43॥
यह पद साझा करेंचौपाई 44
जय मारुत सुत जय अनुकूला ।jay mārut sut jay anukūlā |ਜਯ ਮਾਰੁਤ ਸੁਤ ਜਯ ਅਨੁਕੂਲਾ ।
नाम कृशानु शोक सम तूला ॥४४॥nām kṛśānu śok sam tūlā ||44||ਨਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੁ ਸ਼ੋਕ ਸਮ ਤੂਲਾ ॥44॥
यह पद साझा करेंचौपाई 45
जहँ जीवन कर संकट होई ।jaham̐ jīvan kar saṃkaṭ hoī |ਜਹਁ ਜੀਵਨ ਕਰ ਸਂਕਟ ਹੋਈ ।
रवि तम सम सो संकट सोई ॥४५॥ravi tam sam so saṃkaṭ soī ||45||ਰਵਿ ਤਮ ਸਮ ਸੋ ਸਂਕਟ ਸੋਈ ॥45॥
यह पद साझा करेंचौपाई 46
वंदि परै सुमिरै हनुमाना ।vaṃdi parai sumirai hanumānā |ਵਂਦਿ ਪਰੈ ਸੁਮਿਰੈ ਹਨੁਮਾਨਾ ।
संकट कटै धरै जो ध्याना ॥४६॥saṃkaṭ kaṭai dharai jo dhyānā ||46||ਸਂਕਟ ਕਟੈ ਧਰੈ ਜੋ ਧ੍ਯਾਨਾ ॥46॥
यह पद साझा करेंचौपाई 47
जम को बाँधि बाम पद दीन्हा ।jam ko bām̐dhi bām pad dīnhā |ਜਮ ਕੋ ਬਾਁਧਿ ਬਾਮ ਪਦ ਦੀਨ੍ਹਾ ।
मारुत सुत व्याकुल बहु कीन्हा ॥४७॥mārut sut vyākul bahu kīnhā ||47||ਮਾਰੁਤ ਸੁਤ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਬਹੁ ਕੀਨ੍ਹਾ ॥47॥
यह पद साझा करेंचौपाई 48
सो भुज बल का कीन कृपाला ।so bhuj bal kā kīn kṛpālā |ਸੋ ਭੁਜ ਬਲ ਕਾ ਕੀਨ ਕ੍ਰਿਪਾਲਾ ।
आछत तुम्हें मोर यह हाला ॥४८॥āchat tumheṃ mor yah hālā ||48||ਆਛਤ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਮੋਰ ਯਹ ਹਾਲਾ ॥48॥
यह पद साझा करेंचौपाई 49
आरत हरन नाम हनुमाना ।ārat haran nām hanumānā |ਆਰਤ ਹਰਨ ਨਾਮ ਹਨੁਮਾਨਾ ।
सादर सुरपति कीन बखाना ॥४९॥sādar surapati kīn bakhānā ||49||ਸਾਦਰ ਸੁਰਪਤਿ ਕੀਨ ਬਖਾਨਾ ॥49॥
यह पद साझा करेंचौपाई 50
संकट रहे न एक रती को ।saṃkaṭ rahe na ek ratī ko |ਸਂਕਟ ਰਹੇ ਨ ਏਕ ਰਤੀ ਕੋ ।
ध्यान धरे हनुमान जती को ॥५०॥dhyān dhare hanumān jatī ko ||50||ਧ੍ਯਾਨ ਧਰੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜਤੀ ਕੋ ॥50॥
यह पद साझा करेंचौपाई 51
धावहु देखि दीनता मोरी ।dhāvahu dekhi dīnatā morī |ਧਾਵਹੁ ਦੇਖਿ ਦੀਨਤਾ ਮੋਰੀ ।
कहौं पवनसुत युग कर जोरी ॥५१॥kahauṃ pavanasut yug kar jorī ||51||ਕਹੌਂ ਪਵਨਸੁਤ ਯੁਗ ਕਰ ਜੋਰੀ ॥51॥
यह पद साझा करेंचौपाई 52
कपि पति वेगि अनुग्रह करहू ।kapi pati vegi anugrah karahū |ਕਪਿ ਪਤਿ ਵੇਗਿ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਹੂ ।
आतुर आइ दुसह दुःख हरहू ॥५२॥ātur āi dusah duḥkh harahū ||52||ਆਤੁਰ ਆਇ ਦੁਸਹ ਦੁਃਖ ਹਰਹੂ ॥52॥
यह पद साझा करेंचौपाई 53
राम शपथ में तुमहिं सुनायो ।rām śapath meṃ tumahiṃ sunāyo |ਰਾਮ ਸ਼ਪਥ ਮੇਂ ਤੁਮਹਿਂ ਸੁਨਾਯੋ ।
जवन गुहार लाग सिय जायो ॥५३॥javan guhār lāg siya jāyo ||53||ਜਵਨ ਗੁਹਾਰ ਲਾਗ ਸਿਯ ਜਾਯੋ ॥53॥
यह पद साझा करेंचौपाई 54
पेज तुम्हार सकल जग जाना ।pej tumhār sakal jag jānā |ਪੇਜ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ਸਕਲ ਜਗ ਜਾਨਾ ।
भव बंधन भंजन हनुमाना ॥५४॥bhav baṃdhan bhaṃjan hanumānā ||54||ਭਵ ਬਂਧਨ ਭਂਜਨ ਹਨੁਮਾਨਾ ॥54॥
यह पद साझा करेंचौपाई 55
यह बंधन कर केतिक बाता ।yah baṃdhan kar ketik bātā |ਯਹ ਬਂਧਨ ਕਰ ਕੇਤਿਕ ਬਾਤਾ ।
नाम तुम्हार जगत सुख दाता ॥५५॥nām tumhār jagat sukh dātā ||55||ਨਾਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰ ਜਗਤ ਸੁਖ ਦਾਤਾ ॥55॥
यह पद साझा करेंचौपाई 56
करौं कृपा जय जय जय स्वामी ।karauṃ kṛpā jay jay jay svāmī |ਕਰੌਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਜਯ ਜਯ ਜਯ ਸ੍ਵਾਮੀ ।
वार अनेक नमामि नमामि ॥५६॥vār anek namāmi namāmi ||56||ਵਾਰ ਅਨੇਕ ਨਮਾਮਿ ਨਮਾਮਿ ॥56॥
यह पद साझा करेंचौपाई 57
भौमवार कर होम विधाना ।bhaumavār kar hom vidhānā |ਭੌਮਵਾਰ ਕਰ ਹੋਮ ਵਿਧਾਨਾ ।
धूप दीप नैवेद्य सुजाना ॥५७॥dhūp dīp naivedya sujānā ||57||ਧੂਪ ਦੀਪ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਸੁਜਾਨਾ ॥57॥
यह पद साझा करेंचौपाई 58
मंगल दायक को लौ लावै ।maṃgal dāyak ko lau lāvai |ਮਂਗਲ ਦਾਯਕ ਕੋ ਲੌ ਲਾਵੈ ।
सुर नर मुनि वाँछित फल पावै ॥५८॥sur nar muni vām̐chit phal pāvai ||58||ਸੁਰ ਨਰ ਮੁਨਿ ਵਾਁਛਿਤ ਫਲ ਪਾਵੈ ॥58॥
यह पद साझा करेंचौपाई 59
जयति जयति जय जय जग स्वामी ।jayati jayati jay jay jag svāmī |ਜਯਤਿ ਜਯਤਿ ਜਯ ਜਯ ਜਗ ਸ੍ਵਾਮੀ ।
समरथ पुरुष सु अंतरयामी ॥५९॥samarath puruṣ su aṃtarayāmī ||59||ਸਮਰਥ ਪੁਰੁਸ਼ ਸੁ ਅਂਤਰਯਾਮੀ ॥59॥
यह पद साझा करेंचौपाई 60
अंजनि तनय नाम हनुमाना ।aṃjani tanay nām hanumānā |ਅਂਜਨਿ ਤਨਯ ਨਾਮ ਹਨੁਮਾਨਾ ।
सो तुलसी के प्राण समाना ॥६०॥so tulasī ke prāṇ samānā ||60||ਸੋ ਤੁਲਸੀ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸਮਾਨਾ ॥60॥
यह पद साझा करेंदोहा 2
जय कपीस सुग्रीव तुम, जय अंगद हनुमान ।jay kapīs sugrīv tum, jay aṃgad hanumān |ਜਯ ਕਪੀਸ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੁਮ, ਜਯ ਅਂਗਦ ਹਨੁਮਾਨ ।
रामलषन सीता सहित, सदा करो कल्यान ॥१॥rāmalaṣan sītā sahit, sadā karo kalyān ||1||ਰਾਮਲਸ਼ਨ ਸੀਤਾ ਸਹਿਤ, ਸਦਾ ਕਰੋ ਕਲ੍ਯਾਨ ॥1॥
यह पद साझा करेंदोहा 3
बन्दौ हनुमान नाम यह, भौमवार परमान ।bandau hanumān nām yah, bhaumavār paramān |ਬਨ੍ਦੌ ਹਨੁਮਾਨ ਨਾਮ ਯਹ, ਭੌਮਵਾਰ ਪਰਮਾਨ ।
ध्यान धरै नर निश्चय पावै पद कल्यान ॥२॥dhyān dharai nar niścay pāvai pad kalyān ||2||ਧ੍ਯਾਨ ਧਰੈ ਨਰ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਪਾਵੈ ਪਦ ਕਲ੍ਯਾਨ ॥2॥
यह पद साझा करेंदोहा 4
जो नित्त पढ़ै यह साठिका तुलसी कहै विचारि ॥jo nitta paṛhai yah sāṭhikā tulasī kahai vicāri ||ਜੋ ਨਿਤ੍ਤ ਪਢੈ ਯਹ ਸਾਠਿਕਾ ਤੁਲਸੀ ਕਹੈ ਵਿਚਾਰਿ ॥
रहे न संकट ताहि को साक्षी हैं त्रिपुरारि ॥३॥rahe na saṃkaṭ tāhi ko sākṣī haiṃ tripurāri ||3||ਰਹੇ ਨ ਸਂਕਟ ਤਾਹਿ ਕੋ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਹੈਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ ॥3॥
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
पाठ: श्रीहनुमद् आराधना, श्रीजी विद्या मन्दिर, मथुरा (archive.org, CC0 स्कैन), मुद्रित पृष्ठ 46–49 से; पृष्ठ-चित्र से मिलाया गया। 11 नवम्बर 2026 को ठाकुर प्रसाद पुस्तक भण्डार, वाराणसी की दो प्रतियों (1999 का हनुमत्स्तोत्र संग्रह और हनुमान चालीसा पुस्तिका) से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलान। OCR की 11 पंक्तियाँ सुधारी गईं (जिनमें मुद्रण की एक चूक समुन→सुमन दोनों गवाह प्रतियों के आधार पर); वर्तनी और शब्दों के अन्तर (मेघनाथ/मेघनाद, भयो/भये, सिधारे/सिधारा आदि) पर संस्करण का पाठ रखा गया। आरम्भिक दोहा "वीर बखानों पवन सुत…" केवल इस संस्करण में है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
श्री हनुमान के और पाठ
- आरती · श्री हनुमान आरती कीजै हनुमान लला की Aarti Kije Hanuman Lala Ki
- स्तोत्र · श्री हनुमान बजरंग बाण Bajrang Baan
- मन्त्र · श्री हनुमान ॐ हं हनुमते नमः Om Ham Hanumate Namah
- अष्टकम् · श्री हनुमान संकटमोचन हनुमानाष्टक Sankat Mochan Hanumanashtak
- स्तुति · श्री हनुमान मनोजवं मारुततुल्यवेगं Manojavam Marutatulyavegam
- स्तुति · श्री हनुमान अतुलितबलधामं Atulita Baladhamam
- स्तोत्र · श्री हनुमान हनुमान बाहुक Hanuman Bahuk
- पूजा विधि · श्री हनुमान हनुमान जयंती पूजा विधि: घर पर बजरंगबली की पूजा Hanuman Jayanti Puja Vidhi: Worship of Bajrangbali at Home
इन्हीं अवसरों के लिए
- बीज मन्त्र · शनि देव शनि बीज मन्त्र Shani Beej Mantra
- वैदिक मन्त्र · शनि देव शं नो देवीरभिष्टय (शनि वैदिक मन्त्र) Sham No Devir (Vedic mantra for Shani)
- मन्त्र · शनि देव ॐ शं शनैश्चराय नमः Om Sham Shanaishcharaya Namah
- स्तोत्र · शनि देव दशरथकृत शनि स्तोत्र Dasharatha-krita Shani Stotram
- स्तोत्र · नवग्रह नवग्रह स्तोत्रम् Navagraha Stotram
- वैदिक मन्त्र · मंगल देव अग्निर्मूर्धा (मंगल वैदिक मन्त्र) Agnir Murdha (Vedic mantra for Mangala)
प्रश्न
हनुमान साठिका क्या है?
साठ चौपाइयों ("साठिका") में हनुमान जी के जन्म और सूर्य-ग्रास से लेकर रामायण-युद्ध के पराक्रम तक की कथा, अन्त में सहायता की विनती और भौमवार पूजा के दोहे।
हनुमान साठिका किस देवता से जुड़ा है?
हनुमान साठिका श्री हनुमान से जुड़ा है। श्रीराम के परम भक्त, बल, साहस, विनम्रता और बुद्धि के लिए पूजित; मंगलवार और शनिवार परम्परा से उनकी उपासना से जुड़े हैं।
हनुमान साठिका का अर्थ क्या है?
चौपाइयों में हनुमान को अडिग बजरंगी कहकर अंजनी से जन्म, ऋषियों द्वारा नामकरण, उगते सूर्य को निगलने और ब्रह्मा के कहने पर छोड़ने, बाल-क्रीड़ा, राम से भेंट, लंका-लंघन और दहन, संजीवनी पर्वत लाने, कालनेमि और अहिरावण के वध तथा युद्ध में मारे गये राक्षसों का वर्णन है। फिर भक्त राम की शपथ देकर अपने बन्धन काटने की विनती करता है; अन्तिम दोहों में कहा गया है कि भौमवार को धूप-दीप के साथ साठिका पढ़ने वाले का संकट नहीं रहता, जिसके साक्षी त्रिपुरारि हैं। यह संक्षिप्त भावार्थ है, अनुवाद नहीं।
हनुमान साठिका का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Hanuman Sathika, traditionally attributed to Goswami Tulsidas. परम्परा: वैष्णव।
क्या हनुमान साठिका के अलग-अलग संस्करण हैं?
प्रतियों में वर्तनी और छोटे शब्दों का अन्तर है (मेघनाथ/मेघनाद, भयो/भये, अहिरावन/महिरावण, सिधारे/सिधारा) और बारहवीं चौपाई का पाठ भिन्न है (बिन तमार सुर मुनि अकुलाने / विनय तुम्हार करैं अकुलाना)। आरम्भिक दोहा "वीर बखानों पवन सुत" कुछ ही प्रतियों में है; अन्त के तीन दोहे सब में हैं।