पञ्चामृत
पाँच अमृत — दूध, दही, घिउ, मह र चिनी — जसबाट अभिषेक गरिन्छ र त्यसपछि प्रसादका रूपमा बाँडिन्छ।
व्रतमा उपयुक्तता
अन्नबिनानुनबिनाप्याज-लसुनबिनायसमा अन्न वा दाल छैन, त्यसैले धेरै परिवारले एकादशी वा नवरात्रि जस्ता व्रतका दिन यो खान्छन्।
व्रत र भोगका चलन परिवार, क्षेत्र र सम्प्रदायअनुसार फरक हुन्छन् — कतिपयले नुन, दूध, चिनी वा केही तरकारी पूरै बार्छन्। आफ्नो परम्परा र ठूलाबडाको मार्गदर्शन पालना गर्नुहोस्।
कहिले चढाइन्छ
कृष्ण (जन्माष्टमी), शिव (शिवरात्रि, साउनका सोमबार) को अभिषेक, पूर्णिमामा सत्यनारायण पूजा; एकादशीमा विष्णु
सामग्री
6 जनाका लागि। 1 कप = 240 मि.लि.।
- 1 कप ताजा दूध (उमालेर सेलाएको, वा पारिवारिक चलनअनुसार काँचो)
- 2 ठूलो चम्चा ताजा दही
- 1 सानो चम्चा घिउ
- 1 ठूलो चम्चा मह
- 1 ठूलो चम्चा चिनी वा मिस्री
- 4–5 तुलसीका पात
- 1 सानो चम्चा काटेको मखाना वा सुकामेवा (इच्छाअनुसार)
विधि
- सफा कचौरा धुनुहोस्, सकभर चाँदी, पित्तल वा स्टिलको, र त्यसलाई पूजाका लागि मात्र राख्नुहोस्।
- दहीलाई डल्ला नरहुन्जेल राम्ररी फिट्नुहोस्।
- दूध हालेर बिस्तारै चलाउनुहोस्, त्यसपछि घिउ, मह र चिनी एक-एक गरी हाल्नुहोस्।
- चिनी नपग्लिन्जेल चलाउनुहोस्। तुलसीका पात र प्रयोग गर्नुहुन्छ भने सुकामेवा हाल्नुहोस्।
- यसले अभिषेक गर्नुहोस् वा जस्ताको तस्तै चढाउनुहोस्, त्यसपछि सबैलाई सानो चम्चाले प्रसादका रूपमा बाँड्नुहोस्।
केही परिवार गङ्गाजल मिसाउँछन् वा काँचो दूध प्रयोग गर्छन्; अरू सधैँ उमाल्छन्। ताजा बनाउनुहोस् र सोही दिन प्रयोग गर्नुहोस्।
यी पर्वमा पनि चढाइन्छ
यी विधि हाम्रो सम्पादकीय टोलीले घरघरमा प्रचलित परम्पराका आधारमा लेखेका हुन्। माप: 1 कप = 240 मि.लि., 1 ठूलो चम्चा = 15 मि.लि., 1 सानो चम्चा = 5 मि.लि.।