दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) Dattatreya Stotram (Narada Purana)
ध्यान-श्लोक और विनियोग के बाद अठारह श्लोक, हर श्लोक का अन्त 'दत्तात्रेय, आपको नमस्कार': सृष्टि, स्थिति और संहार के कर्ता, ब्रह्मा-विष्णु-शिव एक साथ, मातापुर के दिगम्बर अवधूत जो स्वर्ण-पात्र से भिक्षा माँगते और ब्रह्मानन्द में रहते हैं।
- देवता भगवान दत्तात्रेय
- प्रकार स्तोत्र
- भाषा संस्कृत
- परम्परा वैष्णव
- स्रोत बृहत्स्तोत्ररत्नाकर — निर्णयसागर प्रेस, बम्बई, 1912 — No. 91, printed pp. 213–214 (djvu 221–222)
प्रचलित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
श्रीगणेशाय नमः ॥śrīgaṇeśāya namaḥ ||
ध्यान
जटाधरं पांडुरंगं शूलहस्तं कृपानिधिम् ।jaṭādharaṃ pāṃḍuraṃgaṃ śūlahastaṃ kṛpānidhim |
सर्वरोगहरं देवं दत्तात्रेयमहं भजे ॥ १ ॥sarvarogaharaṃ devaṃ dattātreyamahaṃ bhaje || 1 ||
यह पद साझा करेंअस्य श्रीदत्तात्रेयस्तोत्रमंत्रस्य भगवान्नारद ऋषिः । अनुष्टुप् छंदः । श्रीदत्तः परमात्मा देवता । श्रीदत्तप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।asya śrīdattātreyastotramaṃtrasya bhagavānnārada ṛṣiḥ | anuṣṭup chaṃdaḥ | śrīdattaḥ paramātmā devatā | śrīdattaprītyarthe jape viniyogaḥ |
यह पद साझा करेंश्लोक 1
जगदुत्पत्तिकर्त्रे च स्थितिसंहारहेतवे ।jagadutpattikartre ca sthitisaṃhārahetave |
भवपाशविमुक्ताय दत्तात्रेय नमोस्तु ते ॥ १ ॥bhavapāśavimuktāya dattātreya namostu te || 1 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 2
जराजन्मविनाशाय देहशुद्धिकराय च ।jarājanmavināśāya dehaśuddhikarāya ca |
दिगंबर दयामूर्ते दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ २ ॥digaṃbara dayāmūrte dattātreya namo'stu te || 2 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 3
कर्पूरकांतिदेहाय ब्रह्ममूर्तिधराय च ।karpūrakāṃtidehāya brahmamūrtidharāya ca |
वेदशास्त्रपरिज्ञाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ३ ॥vedaśāstraparijñāya dattātreya namo'stu te || 3 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 4
ह्रस्वदीर्घकृशस्थूलनामगोत्रविवर्जित ।hrasvadīrghakṛśasthūlanāmagotravivarjita |
पंचभूतैकदीप्ताय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ४ ॥paṃcabhūtaikadīptāya dattātreya namo'stu te || 4 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 5
यज्ञभोक्त्रे च यज्ञाय यज्ञरूपधराय च ।yajñabhoktre ca yajñāya yajñarūpadharāya ca |
यज्ञप्रियाय सिद्धाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ५ ॥yajñapriyāya siddhāya dattātreya namo'stu te || 5 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 6
आदौ ब्रह्मा मध्ये विष्णुरंते देवः सदाशिवः ।ādau brahmā madhye viṣṇuraṃte devaḥ sadāśivaḥ |
मूर्तित्रयस्वरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ६ ॥mūrtitrayasvarūpāya dattātreya namo'stu te || 6 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 7
भोगालयाय भोगाय योगयोग्याय धारिणे ।bhogālayāya bhogāya yogayogyāya dhāriṇe |
जितेंद्रियजितज्ञाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ७ ॥jiteṃdriyajitajñāya dattātreya namo'stu te || 7 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 8
दिगंबराय दिव्याय दिव्यरूपधराय च ।digaṃbarāya divyāya divyarūpadharāya ca |
सदोदितपरब्रह्म दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ८ ॥sadoditaparabrahma dattātreya namo'stu te || 8 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 9
जंबूद्वीपे महाक्षेत्रे मातापुरनिवासिने ।jaṃbūdvīpe mahākṣetre mātāpuranivāsine |
जयमान सतां देव दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ९ ॥jayamāna satāṃ deva dattātreya namo'stu te || 9 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 10
भिक्षाटनं गृहे ग्रामे पात्रं हेममयं करे ।bhikṣāṭanaṃ gṛhe grāme pātraṃ hemamayaṃ kare |
नानास्वादमयी भिक्षा दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १० ॥nānāsvādamayī bhikṣā dattātreya namo'stu te || 10 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 11
ब्रह्मज्ञानमयी मुद्रा वस्त्रे चाकाशभूतले ।brahmajñānamayī mudrā vastre cākāśabhūtale |
प्रज्ञानघनबोधाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥prajñānaghanabodhāya dattātreya namo'stu te || 11 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 12
अवधूत सदानंद परब्रह्मस्वरूपिणे ।avadhūta sadānaṃda parabrahmasvarūpiṇe |
विदेहदेहरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १२ ॥videhadeharūpāya dattātreya namo'stu te || 12 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 13
सत्यरूप सदाचार सत्यधर्मपरायण ।satyarūpa sadācāra satyadharmaparāyaṇa |
सत्याश्रय परोक्षाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १३ ॥satyāśraya parokṣāya dattātreya namo'stu te || 13 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 14
शूलहस्त गदापाणे वनमालासुकंधर ।śūlahasta gadāpāṇe vanamālāsukaṃdhara |
यज्ञसूत्रधर ब्रह्मन् दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १४ ॥yajñasūtradhara brahman dattātreya namo'stu te || 14 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 15
क्षराक्षरस्वरूपाय परात्परतराय च ।kṣarākṣarasvarūpāya parātparatarāya ca |
दत्तमुक्तिपरस्तोत्र दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १५ ॥dattamuktiparastotra dattātreya namo'stu te || 15 ||
यह पद साझा करेंश्लोक 16
दत्तविद्याढ्य लक्ष्मीश दत्तस्वात्मस्वरूपिणे ।dattavidyāḍhya lakṣmīśa dattasvātmasvarūpiṇe |
गुणनिर्गुणरूपाय दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १६ ॥guṇanirguṇarūpāya dattātreya namo'stu te || 16 ||
यह पद साझा करेंफलश्रुति 17
शत्रुनाशकरं स्तोत्रं ज्ञानविज्ञानदायकम् ।śatrunāśakaraṃ stotraṃ jñānavijñānadāyakam |
सर्वपापं शमं याति दत्तात्रेय नमोऽस्तु ते ॥ १७ ॥sarvapāpaṃ śamaṃ yāti dattātreya namo'stu te || 17 ||
यह पद साझा करेंफलश्रुति 18
इदं स्तोत्रं महद्दिव्यं दत्तप्रत्यक्षकारकम् ।idaṃ stotraṃ mahaddivyaṃ dattapratyakṣakārakam |
दत्तात्रेयप्रसादाच्च नारदेन प्रकीर्तितम् ॥ १८ ॥dattātreyaprasādācca nāradena prakīrtitam || 18 ||
यह पद साझा करें19
इति श्रीनारदपुराणे नारदविरचितं दत्तात्रेयस्तोत्रं संपूर्णम् ॥iti śrīnāradapurāṇe nāradaviracitaṃ dattātreyastotraṃ saṃpūrṇam ||
यह पद साझा करेंअन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ
पाठ: बृहत्स्तोत्ररत्नाकर, निर्णयसागर प्रेस, 1912, क्र. 91 दत्तात्रेयस्तोत्रम्, मुद्रित पृ. 213–214 (djvu 221–222), विकिस्रोत पर केवल OCR परत — हर पंक्ति मुद्रित पृष्ठ के चित्र पर पढ़ी गई। साक्ष्य: (ख) विकिस्रोत दत्तात्रेयस्तोत्रम् (नारदपुराणम्) (संशोधन 93240): 34 समान, 8 भिन्न (99.5%); (ग) गीता प्रेस दत्तात्रेय वज्रकवच पुस्तिका (आंशिक स्कैन): 19 समान, 15 भिन्न; (घ) खेमराज 1906 मुद्रण (OCR अस्पष्ट)। OCR-भूलें चित्र से सुधारी गईं (ह्रस्व, यज्ञभोक्त्रे, महाक्षेत्रे, महद्दिव्यं आदि); श्लोक 3 की छपाई-भूल कांतिनेहाय को सभी साक्ष्यों के आधार पर कांतिदेहाय किया गया। संक्षिप्त टेक 'दत्तात्रेय०' को श्लोक 5 के पूरे रूप से भरा गया। पुष्पिका इसे नारदपुराण का बताती है; यह पुष्पिका का कथन है।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
इन्हीं अवसरों के लिए
- वैदिक मन्त्र · बृहस्पति देव बृहस्पते अति यदर्यो (गुरु वैदिक मन्त्र) Brihaspate Ati Yadaryo (Vedic mantra for Guru)
- सहस्रनाम · भगवान विष्णु विष्णु सहस्रनाम स्तोत्र Vishnu Sahasranama Stotram
- ध्यान श्लोक · भगवान विष्णु शान्ताकारं भुजगशयनं Shantakaram Bhujagashayanam
- मूल मन्त्र · भगवान विष्णु ॐ नमो नारायणाय (अष्टाक्षरी मन्त्र) Om Namo Narayanaya (Ashtakshari Mantra)
- गायत्री मन्त्र · भगवान विष्णु विष्णु गायत्री (नारायण गायत्री) Vishnu Gayatri (Narayana Gayatri)
- बीज मन्त्र · बृहस्पति देव गुरु (बृहस्पति) बीज मन्त्र Guru (Brihaspati) Beej Mantra
प्रश्न
दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) क्या है?
ध्यान-श्लोक और विनियोग के बाद अठारह श्लोक, हर श्लोक का अन्त 'दत्तात्रेय, आपको नमस्कार': सृष्टि, स्थिति और संहार के कर्ता, ब्रह्मा-विष्णु-शिव एक साथ, मातापुर के दिगम्बर अवधूत जो स्वर्ण-पात्र से भिक्षा माँगते और ब्रह्मानन्द में रहते हैं।
दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) किस देवता से जुड़ा है?
दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) भगवान दत्तात्रेय से जुड़ा है। ब्रह्मा, विष्णु और महेश के संयुक्त रूप और आदिगुरु के रूप में पूजित, विशेषकर महाराष्ट्र, कर्नाटक और गुजरात में; दत्त जयन्ती मार्गशीर्ष पूर्णिमा को होती है।
दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) का अर्थ क्या है?
संक्षिप्त भावार्थ, अनुवाद नहीं। जटाधारी, पाण्डुर-वर्ण, हाथ में त्रिशूल, कृपानिधि, सर्वरोगहर दत्तात्रेय को मैं भजता हूँ। हे दत्तात्रेय, आपको नमस्कार: जगत् की उत्पत्ति, स्थिति और संहार के कारण, भवपाश से मुक्त; जरा-जन्म के नाशक, देह-शुद्धि करने वाले, दिगम्बर दयामूर्ति; कर्पूर-कान्ति, ब्रह्म-मूर्तिधारी, वेद-शास्त्र-ज्ञाता; छोटे-बड़े, कृश-स्थूल, नाम-गोत्र से परे, पंचभूतों में दीप्त; यज्ञ के भोक्ता, यज्ञरूप, यज्ञप्रिय; आदि में ब्रह्मा, मध्य में विष्णु, अन्त में सदाशिव — त्रिमूर्ति; भोग के आलय और योग के स्वामी, जितेन्द्रिय; दिगम्बर, दिव्य, सदोदित परब्रह्म; जम्बूद्वीप के मातापुर-निवासी; घर-घर, गाँव…
दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) का स्रोत क्या है?
नारद पुराण — Ascribed to the Narada Purana in its colophon (spoken by Narada); Brihat Stotra Ratnakara 1912, no. 91. परम्परा: वैष्णव।
क्या दत्तात्रेय स्तोत्र (नारद पुराण) के अलग-अलग संस्करण हैं?
मुद्रणों में छोटे भेद: ध्यान में पाण्डुराङ्गं या पाण्डुरङ्गं; विनियोग में श्रीदत्तपरमात्मा देवता; श्लोक 6 मध्ये या मध्य; 7 योग्ययोग्याय; 9 जम्बूद्वीपमहाक्षेत्रमातापुरनिवासिने (एक समास) और जयमानः सतां देव; 13 सत्यरूपसदाचार समास रूप में। टेक नमोस्तु ते या नमोऽस्तु ते लिखी जाती है।