କଥା
ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରରେ ରାଜା ମହୀଜିତ୍ ରହୁଥିଲେ, ଯିଏ ପିତା ପରି ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତଥାପି ତାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ତାନ ନଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବଂଶ ଶେଷ ହୋଇଯିବ ଏହି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲା।
ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ନାଗରିକମାନେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରୁଥିବା ଜଣେ ଋଷିଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଅତି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଲୋମଶଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଃଖ କହିଲେ।
ଲୋମଶ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ରାଜାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମ ଦେଖିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ରାଜା ଜଣେ ଗରିବ ବଣିକ ଥିଲେ। ଦିନେ ଖରାରେ ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ପରେ ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଜେ ପ୍ରଥମେ ପିଇବା ପାଇଁ ଏକ ଗାଈ ଓ ତା’ର ବାଛୁରୀକୁ ପୋଖରୀରୁ ଘଉଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦୟତା ହିଁ ଏବେ ବାଧା।”
ଲୋମଶ କହିଲେ, “ଉପାୟ ହେଉଛି ଶ୍ରାବଣ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ। ତୁମେ ନିଜେ ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ ସହ ତାହାର ଉପବାସ ପାଳନ କର, ଏବଂ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ତୁମ ରାଜାଙ୍କୁ ଦିଅ।” ନାଗରିକମାନେ ଫେରି ଠିକ୍ ସେହିପରି କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ମହୀଜିତ୍ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଯଥାସମୟରେ ରାଣୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ ଏବଂ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେବେଠାରୁ ଏହି ଏକାଦଶୀକୁ ପୁତ୍ରଦା, ଅର୍ଥାତ୍ “ସନ୍ତାନ ଦାତା” କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଦମ୍ପତିମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଏହା ପାଳନ କରନ୍ତି।
ପାରମ୍ପରିକ କଥାରୁ ଆମ ନିଜ ଭାଷାରେ ପୁନଃକଥିତ; ପରିବାର ଓ ପୁସ୍ତିକାରେ କୁହାଯାଉଥିବା ସଂସ୍କରଣ ବିବରଣୀରେ ଭିନ୍ନ।