लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) Lavthavti Vikrala (Shankarachi Aarti)
शिव की प्रचलित मराठी आरती, सोमवार और महाशिवरात्रि को गाई जाती है: ब्रह्मांड की माला वाले, नीलकंठ, मस्तक पर चंद्र और उससे बहती गंगा वाले विकराल किन्तु सुंदर शिव।
- देवता भगवान शिव
- प्रकार आरती
- भाषा मराठी
- परम्परा अनेक परम्पराओं में प्रचलित
- स्रोत श्रीराम उपासना ग्रंथ — गणेश बाबाजी फडके तासगांवकर, तासगांव, 1910 — scan pages 59–60 (printed pp. 53–54), Marathi Wikisource revisions 192186, 192185
स्रोत-आधारित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
टेक 1
जयदेव जयदेव जय श्रीशंकरा ।jayadev jayadev jay śrīśaṃkarā |ਜਯਦੇਵ ਜਯਦੇਵ ਜਯ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਂਕਰਾ ।
आरती ओंवाळूं तुज विश्वंभरा ॥ जयदेव० ॥ ध्रु० ॥āratī oṃvāḷūṃ tuj viśvaṃbharā || jayadeva0 || dhru0 ||ਆਰਤੀ ਓਂਵਾਲ਼ੂਂ ਤੁਜ ਵਿਸ਼੍ਵਂਭਰਾ ॥ ਜਯਦੇਵ0 ॥ ਧ੍ਰੁ0 ॥
पद 1
लवथवती विक्राळा ब्रह्मांडमाळा ।lavathavatī vikrāḷā brahmāṃḍamāḷā |ਲਵਥਵਤੀ ਵਿਕ੍ਰਾਲ਼ਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਂਡਮਾਲ਼ਾ ।
विषे कंठ काळा त्रिनेत्रीं ज्वाळा ॥viṣe kaṃṭh kāḷā trinetrīṃ jvāḷā ||ਵਿਸ਼ੇ ਕਂਠ ਕਾਲ਼ਾ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀਂ ਜ੍ਵਾਲ਼ਾ ॥
लावण्य सुंदर मस्तकीं बाळा ॥lāvaṇya suṃdar mastakīṃ bāḷā ||ਲਾਵਣ੍ਯ ਸੁਂਦਰ ਮਸ੍ਤਕੀਂ ਬਾਲ਼ਾ ॥
तेथुनियां जळ निर्मळ वाहे झुळझुळां ॥ जय० ॥ २ ॥tethuniyāṃ jaḷ nirmaḷ vāhe jhuḷajhuḷāṃ || jaya0 || 2 ||ਤੇਥੁਨਿਯਾਂ ਜਲ਼ ਨਿਰ੍ਮਲ਼ ਵਾਹੇ ਝੁਲ਼ਝੁਲ਼ਾਂ ॥ ਜਯ0 ॥ 2 ॥
पद 2
कर्पूरगौरा भोळा नयनीं वीशाळा ॥karpūragaurā bhoḷā nayanīṃ vīśāḷā ||ਕਰ੍ਪੂਰਗੌਰਾ ਭੋਲ਼ਾ ਨਯਨੀਂ ਵੀਸ਼ਾਲ਼ਾ ॥
अर्धांगीं पार्वती सुमनांच्या माळा ॥ardhāṃgīṃ pārvatī sumanāṃcyā māḷā ||ਅਰ੍ਧਾਂਗੀਂ ਪਾਰ੍ਵਤੀ ਸੁਮਨਾਂਚ੍ਯਾ ਮਾਲ਼ਾ ॥
विभुतीचें उधळण शितिकंठ नीळा ॥vibhutīceṃ udhaḷaṇ śitikaṃṭh nīḷā ||ਵਿਭੁਤੀਚੇਂ ਉਧਲ਼ਣ ਸ਼ਿਤਿਕਂਠ ਨੀਲ਼ਾ ॥
ऐसा शंकर शोभे उमा वेल्हाळा ॥ जयदेव० ॥ ३ ॥aisā śaṃkar śobhe umā velhāḷā || jayadeva0 || 3 ||ਐਸਾ ਸ਼ਂਕਰ ਸ਼ੋਭੇ ਉਮਾ ਵੇਲ੍ਹਾਲ਼ਾ ॥ ਜਯਦੇਵ0 ॥ 3 ॥
पद 3
व्याघ्रांबर फणिवरधर सुंदर मदनारी ॥vyāghrāṃbar phaṇivaradhar suṃdar madanārī ||ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਂਬਰ ਫਣਿਵਰਧਰ ਸੁਂਦਰ ਮਦਨਾਰੀ ॥
पंचानन मुनिजनमनमोहन सुखकारी ॥paṃcānan munijanamanamohan sukhakārī ||ਪਂਚਾਨਨ ਮੁਨਿਜਨਮਨਮੋਹਨ ਸੁਖਕਾਰੀ ॥
शतकोटीचें बीज वाचे उच्चारी ।śatakoṭīceṃ bīj vāce uccārī |ਸ਼ਤਕੋਟੀਚੇਂ ਬੀਜ ਵਾਚੇ ਉਚ੍ਚਾਰੀ ।
रविकुळटीळक रामदासाअंतरीं ॥ जयदेव ॥ ४ ॥ravikuḷaṭīḷak rāmadāsāaṃtarīṃ || jayadev || 4 ||ਰਵਿਕੁਲ਼ਟੀਲ਼ਕ ਰਾਮਦਾਸਾਅਂਤਰੀਂ ॥ ਜਯਦੇਵ ॥ 4 ॥
अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা தமிழ் తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
पाठ: श्रीराम उपासना ग्रंथ (1910), मुद्रित पृष्ठ 53–54 = स्कैन पृष्ठ 59–60, मराठी विकिस्रोत (संशोधन 192186, 192185); स्कैन भी पढ़ा गया। 11 नवम्बर 2026 को तेंडुलकर-संपादित समर्थ रामदास समग्र ग्रंथ (1891) और नवनीत 1871 स्कैन की OCR से मिलान। 14 पंक्तियाँ; 3 संशोधन (ज्वाळा के बाद ॥, आँवाळूं → ओंवाळूं, अधोगी → अर्धांगीं); नवनीत का अतिरिक्त चरण (सागरमंथन) पाठान्तर के रूप में दर्ज।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
भगवान शिव के और पाठ
- मन्त्र · भगवान शिव महामृत्युंजय मंत्र Mahamrityunjaya Mantra
- मूल मन्त्र · भगवान शिव ॐ नमः शिवाय (पंचाक्षरी मन्त्र) Om Namah Shivaya (Panchakshari Mantra)
- स्तुति · भगवान शिव कर्पूरगौरं करुणावतारं Karpura Gauram Karunavataram
- अष्टकम् · भगवान शिव श्री रुद्राष्टकम् Shri Rudrashtakam
- अष्टकम् · भगवान शिव लिङ्गाष्टकम् Lingashtakam
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव पञ्चाक्षर स्तोत्रम् Shiva Panchakshara Stotram
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव ताण्डव स्तोत्र Shiva Tandava Stotram
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव महिम्न स्तोत्र Shiva Mahimna Stotram
इन्हीं अवसरों के लिए
- गायत्री मन्त्र · भगवान शिव रुद्र गायत्री (शिव गायत्री) Rudra Gayatri (Shiva Gayatri)
- अष्टकम् · भगवान शिव बिल्वाष्टकम् Bilvashtakam
- पूजा विधि · भगवान शिव महाशिवरात्रि पूजा विधि: अभिषेक और चार प्रहर पूजा Maha Shivaratri Puja Vidhi: Abhishek and Four Prahar Worship
- आरती · भगवान शिव ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) Om Jai Shiv Omkara (Shiv Aarti)
- स्तोत्र · भगवान शिव निर्वाण षट्कम् Nirvana Shatakam
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव अष्टोत्तरशतनाम स्तोत्र Shiva Ashtottara Shatanama Stotram
- प्रार्थना · भगवान शिव करचरणकृतं (क्षमा प्रार्थना) Kara Charana Kritam (prayer for forgiveness)
- वैदिक मन्त्र · चन्द्र देव आप्यायस्व (चन्द्र वैदिक मन्त्र) Apyayasva (Vedic mantra for Chandra)
प्रश्न
लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) क्या है?
शिव की प्रचलित मराठी आरती, सोमवार और महाशिवरात्रि को गाई जाती है: ब्रह्मांड की माला वाले, नीलकंठ, मस्तक पर चंद्र और उससे बहती गंगा वाले विकराल किन्तु सुंदर शिव।
लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) किस देवता से जुड़ा है?
लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) भगवान शिव से जुड़ा है। महादेव — कल्याणकारी, योगेश्वर और परिवर्तन के देवता; शैव परम्पराओं के केन्द्रीय आराध्य।
लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) का अर्थ क्या है?
ध्रुवपद में विश्वंभर शंकर की आरती उतारी जाती है। चरणों में ब्रह्मांड की माला धारण किए विकराल शिव, विष से काला कंठ, त्रिनेत्र में ज्वाला, मस्तक पर चंद्र और उससे बहती निर्मल गंगा; कर्पूर-गौर, भोले, विशाल नेत्र, अर्धांगिनी पार्वती, फूलों की माला और विभूति का लेप; व्याघ्रांबर, सर्पधारी, पंचानन मदनारि जो मुनियों का मन मोहते हैं; उनका बीजमंत्र बोलने वाला शतकोटि फल पाता है; रविकुलतिलक राम को रामदास अंतर में धारण करते हैं।
लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) का स्रोत क्या है?
समर्थ रामदास की आरत्या — Aarti of Shankara; printed in Shriram Upasana Grantha (1910), pp. 53–54. परम्परा: अनेक परम्पराओं में प्रचलित।
क्या लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) के अलग-अलग संस्करण हैं?
नवनीत संग्रह में सागरमंथन वाला एक अतिरिक्त चरण और ध्रुवपद में 'तुज कर्पूरगौरा' मिलता है; आधुनिक पुस्तिकाओं में 'ब्रह्मांडी माळा'। यह पाठ 1910 के तासगांव संस्करण (तीन चरण) पर आधारित है।