कथा
पाण्डवहरू, उनीहरूकी आमा कुन्ती र द्रौपदी सबैले हरेक एकादशी व्रत बस्थे। केवल भीम, जसको शरीरमा उनलाई महाबल र ठूलो भोक दिने वृक नामको अग्नि बल्थ्यो, खाना नखाई बस्नै सक्दैनथे।
चिन्तित भएर भीम व्यास ऋषिकहाँ गए र भने: “मेरा दाजुभाइ भन्छन्, व्रत नबसे म स्वर्ग पुग्दिनँ। म मन लगाएर दान र पूजा गर्न सक्छु, तर महिनामा दुई पटक त के, एक पटक पनि व्रत बस्न सक्दिनँ। के कुनै यस्तो एउटै व्रत छ जुन पर्याप्त होस्?”
व्यासजीले उनलाई ज्येष्ठ शुक्ल पक्षको एकादशीबारे बताउनुभयो, जब घाम सबैभन्दा चर्को हुन्छ। उहाँले भन्नुभयो, “यस दिन सूर्योदयदेखि द्वादशीको सूर्योदयसम्म अन्न र पानीसमेत त्याग। आचमनका लागि मात्र पानीले ओठ छुन सक्छ। यो एउटा व्रत बस्नेले वर्षभरिका सबै एकादशीको पुण्य पाउँछ।”
भीमले गर्मीको लामो दिन र रातभर ठूलो प्रयासका साथ व्रत बसे, र भोलिपल्ट बिहान पूजा र दानपछि व्रत खोले। त्यसपछि यो एकादशीलाई भीमसेनी वा पाण्डव एकादशी भनिन थालियो।
यो व्रत सबैभन्दा गर्मी ऋतुमा बसिने भएकाले यो दिन जलदानका लागि पनि प्रसिद्ध छ: चिसो पानीका घैँटा, पङ्खा, छाता, शरबत र फलफूल अरूलाई दिइन्छ, र धेरैले बटुवाका लागि प्याउ राख्छन्।
परम्परागत कथालाई हाम्रै शब्दमा पुनः भनिएको; परिवार र पुस्तिकाहरूमा भनिने संस्करणहरूमा विवरण फरक हुन्छन्।