ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) Om Jai Shiv Omkara (Shiv Aarti)
शिवजी की सबसे प्रचलित हिन्दी आरती, जो सन्ध्या-आरती में गाई जाती है। टेक में शिव को ओंकार कहकर जय-जयकार है; पदों में ब्रह्मा, विष्णु और शिव — तीनों रूपों के मुख, वाहन, भुजाएँ, मालाएँ, वस्त्र और संगी-साथी गिनाये गये हैं, और अन्त में कहा है कि प्रणव के भीतर ये तीनों एक हैं।
- देवता भगवान शिव
- प्रकार आरती
- भाषा हिन्दी
- परम्परा शैव
- स्रोत गृहस्थ धर्म — सं. मनसुखराय मोर, कलकत्ता (1946 और 1950 मुद्रण) — 1946 printing, pages 74–75 (archive.org in.ernet.dli.2015.308604, leaves 269–270); 1950 printing pages 162–163 compared
स्रोत-आधारित पाठ सम्पादकीय जाँच
मूल पाठ
सुनें और अभ्यास करें
कृत्रिम (मशीनी) आवाज़ — उच्चारण में त्रुटि हो सकती है; रिकॉर्डिंग को प्राथमिकता दें।
कुंजियाँ (जब प्लेयर पर फ़ोकस हो): ← और → पिछला या अगला पद, स्पेस चलाएँ या रोकें।
यहाँ उच्चारण ऑडियो उपलब्ध नहीं है: इस पाठ की रिकॉर्डिंग अभी नहीं है और इस ब्राउज़र में संस्कृत या हिन्दी की आवाज़ नहीं है।
टेक 1
जय शिव ओंकारा हर जै शिव ओंकारा ।jay śiv oṃkārā har jai śiv oṃkārā |ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜை ஶிவ ஓம்காரா ।
ब्रह्मा विष्णु सदाशिव अर्धंगी धारा ॥brahmā viṣṇu sadāśiv ardhaṃgī dhārā ||ப்ரஹ்மா விஷ்ணு ஸதாஶிவ அர்தம்கீ தாரா ॥
पद 1
एकानन चतुरानन पंचानन राजै ।ekānan caturānan paṃcānan rājai |ஏகாநந சதுராநந பம்சாநந ராஜை ।
हंसासन गरुड़ासन वृषभासन साजै ॥haṃsāsan garuṛāsan vṛṣabhāsan sājai ||ஹம்ஸாஸந கருடாஸந வ்ருஷபாஸந ஸாஜை ॥
जय शिव ओंकारा हर जै शिव ओंकारा ॥jay śiv oṃkārā har jai śiv oṃkārā ||ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜை ஶிவ ஓம்காரா ॥
पद 2
दोयभुज चार चतुर्भुज दशभुज ते सोहैं ।doyabhuj cār caturbhuj daśabhuj te sohaiṃ |தோயபுஜ சார சதுர்புஜ தஶபுஜ தே ஸோஹைம் ।
तीन रूप निरखता त्रिभुवन जन मोहैं ॥tīn rūp nirakhatā tribhuvan jan mohaiṃ ||தீந ரூப நிரகதா த்ரிபுவந ஜந மோஹைம் ॥
जय शिव ओंकारा हर जै शिव ओंकारा ॥jay śiv oṃkārā har jai śiv oṃkārā ||ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜை ஶிவ ஓம்காரா ॥
पद 3
अक्षमाला वनमाला रुण्डमाला धारी ।akṣamālā vanamālā ruṇḍamālā dhārī |அக்ஷமாலா வநமாலா ருண்டமாலா தாரீ ।
चन्दनमृगमद चन्दा भाले शुभकारी ॥candanamṛgamad candā bhāle śubhakārī ||சந்தநம்ருகமத சந்தா பாலே ஶுபகாரீ ॥
जय शिव ओंकारा हर जय शिव ओंकारा ॥jay śiv oṃkārā har jay śiv oṃkārā ||ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜய ஶிவ ஓம்காரா ॥
पद 4
श्वेताम्बर पीताम्बर बाघम्बर अंगे ।śvetāmbar pītāmbar bāghambar aṃge |ஶ்வேதாம்பர பீதாம்பர பாகம்பர அம்கே ।
सनकादिक प्रभुतादिक भूतादिक संगे ॥sanakādik prabhutādik bhūtādik saṃge ||ஸநகாதிக ப்ரபுதாதிக பூதாதிக ஸம்கே ॥
जय शिव ओंकारा हर जय शिव ओंकारा ।jay śiv oṃkārā har jay śiv oṃkārā |ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜய ஶிவ ஓம்காரா ।
पद 5
कर मध्ये कमंडलु चक्र त्रिशुल धरता ।kar madhye kamaṃḍalu cakra triśul dharatā |கர மத்யே கமம்டலு சக்ர த்ரிஶுல தரதா ।
जगकर्त्ता जगभर्त्ता जग संहार कर्त्ता ॥jagakarttā jagabharttā jag saṃhār karttā ||ஜககர்த்தா ஜகபர்த்தா ஜக ஸம்ஹார கர்த்தா ॥
जय शिव ओंकारा हर जय शिव ओंकारा ।jay śiv oṃkārā har jay śiv oṃkārā |ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜய ஶிவ ஓம்காரா ।
पद 6
ब्रह्मा विष्णु सदाशिव जानत अविवेका ।brahmā viṣṇu sadāśiv jānat avivekā |ப்ரஹ்மா விஷ்ணு ஸதாஶிவ ஜாநத அவிவேகா ।
प्रणव अक्षरनु मध्ये ये तीनों एका ॥praṇav akṣaranu madhye ye tīnoṃ ekā ||ப்ரணவ அக்ஷரநு மத்யே யே தீநோம் ஏகா ॥
जय शिव ओंकारा हर जय शिव ओंकारा ॥jay śiv oṃkārā har jay śiv oṃkārā ||ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜய ஶிவ ஓம்காரா ॥
पद 7
त्रिगुणस्वामीजीकी आरती जो कोई नर गावै ।triguṇasvāmījīkī āratī jo koī nar gāvai |த்ரிகுணஸ்வாமீஜீகீ ஆரதீ ஜோ கோஈ நர காவை ।
भगत शिवानन्द स्वामी, मन वांछित फल पावै ॥bhagat śivānanda svāmī, man vāṃchit phal pāvai ||பகத ஶிவாநந்த ஸ்வாமீ, மந வாம்சித பல பாவை ॥
जय शिव ओंकारा हर जय शिव ओंकारा ॥jay śiv oṃkārā har jay śiv oṃkārā ||ஜய ஶிவ ஓம்காரா ஹர ஜய ஶிவ ஓம்காரா ॥
अन्य लिपि में पढ़ें: ગુજરાતી বাংলা తెలుగు ಕನ್ನಡ മലയാളം ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ · देवनागरी पाठ से अक्षर-दर-अक्षर, अनुमानित
पाठ: गृहस्थ धर्म (सं. मनसुखराय मोर, कलकत्ता), 1946 मुद्रण, पृष्ठ 74–75 (डिजिटल लाइब्रेरी ऑफ़ इंडिया, archive.org in.ernet.dli.2015.308604, लीफ़ 269–270) से; इस स्कैन की OCR अपठनीय है, इसलिए सभी 23 पंक्तियाँ पृष्ठ-चित्रों से पढ़ी गईं। 11 नवम्बर 2026 को इसी पुस्तक के 1950 मुद्रण (पृष्ठ 162–163, भिन्न टाइपसेटिंग), आरती संग्रह (अग्रवाल बूट हाउस), श्रीआरती-संग्रह और आरती चालीसा संग्रह की OCR प्रतियों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलान। संस्करण के पाठभेद (हर जै शिव ओंकारा, वृषभासन, तीन रूप … जन मोहैं, चन्दा, प्रभुतादिक, अक्षरनु मध्ये, भगत शिवानन्द स्वामी) यथावत् रखे गये; 1950 मुद्रण का काशी वाला पद नहीं जोड़ा गया।
रोमन पंक्ति देवनागरी से बना IAST लिप्यन्तरण है (ā = दीर्घ आ, ṃ = अनुस्वार, ḥ = विसर्ग, ś/ṣ = श/ष, c = च)। हिन्दी, अवधी और ब्रज पाठों में शब्द के अन्त का मौन 'अ' नहीं लिखा जाता। लिप्यन्तरण में वैदिक स्वर नहीं दिखते।
सम्बन्धित
भगवान शिव के और पाठ
- मन्त्र · भगवान शिव महामृत्युंजय मंत्र Mahamrityunjaya Mantra
- मूल मन्त्र · भगवान शिव ॐ नमः शिवाय (पंचाक्षरी मन्त्र) Om Namah Shivaya (Panchakshari Mantra)
- स्तुति · भगवान शिव कर्पूरगौरं करुणावतारं Karpura Gauram Karunavataram
- अष्टकम् · भगवान शिव श्री रुद्राष्टकम् Shri Rudrashtakam
- अष्टकम् · भगवान शिव लिङ्गाष्टकम् Lingashtakam
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव पञ्चाक्षर स्तोत्रम् Shiva Panchakshara Stotram
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव ताण्डव स्तोत्र Shiva Tandava Stotram
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव महिम्न स्तोत्र Shiva Mahimna Stotram
इन्हीं अवसरों के लिए
- गायत्री मन्त्र · भगवान शिव रुद्र गायत्री (शिव गायत्री) Rudra Gayatri (Shiva Gayatri)
- अष्टकम् · भगवान शिव बिल्वाष्टकम् Bilvashtakam
- पूजा विधि · भगवान शिव महाशिवरात्रि पूजा विधि: अभिषेक और चार प्रहर पूजा Maha Shivaratri Puja Vidhi: Abhishek and Four Prahar Worship
- अष्टकम् · काल भैरव कालभैरव अष्टकम् Kalabhairava Ashtakam
- चालीसा · माँ पार्वती श्री पार्वती चालीसा Shri Parvati Chalisa
- स्तोत्र · भगवान शिव निर्वाण षट्कम् Nirvana Shatakam
- आरती · भगवान शिव लवथवती विक्राळा (शंकराची आरती) Lavthavti Vikrala (Shankarachi Aarti)
- स्तोत्र · भगवान शिव शिव अष्टोत्तरशतनाम स्तोत्र Shiva Ashtottara Shatanama Stotram
प्रश्न
ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) क्या है?
शिवजी की सबसे प्रचलित हिन्दी आरती, जो सन्ध्या-आरती में गाई जाती है। टेक में शिव को ओंकार कहकर जय-जयकार है; पदों में ब्रह्मा, विष्णु और शिव — तीनों रूपों के मुख, वाहन, भुजाएँ, मालाएँ, वस्त्र और संगी-साथी गिनाये गये हैं, और अन्त में कहा है कि प्रणव के भीतर ये तीनों एक हैं।
ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) किस देवता से जुड़ा है?
ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) भगवान शिव से जुड़ा है। महादेव — कल्याणकारी, योगेश्वर और परिवर्तन के देवता; शैव परम्पराओं के केन्द्रीय आराध्य।
ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) का अर्थ क्या है?
पदों का भाव: तीनों रूपों के एक, चार और पाँच मुख हैं और हंस, गरुड़ और वृषभ उनके आसन हैं; दो, चार और दस भुजाएँ हैं, जिन्हें देख त्रिभुवन मोहित होता है; अक्षमाला, वनमाला और रुण्डमाला, चन्दन-कस्तूरी और भाल पर चन्द्रमा; श्वेत, पीत और बाघम्बर वस्त्र, संग में सनकादि, प्रभृति देव और भूतगण; हाथों में कमण्डलु, चक्र और त्रिशूल — वे ही जगत् के कर्ता, भर्ता और संहर्ता हैं; अविवेकी ब्रह्मा-विष्णु-शिव को अलग जानते हैं, पर प्रणव के भीतर ये तीनों एक हैं। अन्तिम पद में फल है — जो यह आरती गाये वह मनवांछित फल पाये; भणिता में शिवानन्द स्वामी का नाम है। यह संक्षिप्त भावार्थ है, अनुवाद नहीं।
ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) का स्रोत क्या है?
पारम्परिक भक्ति पाठ (प्रचलित मुद्रित एवं मौखिक रूप) — Shiv aarti "Jai Shiv Omkara" (त्रिगुण आरती); traditional text whose closing line names Shivanand Swami. परम्परा: शैव।
क्या ॐ जय शिव ओंकारा (शिवजी की आरती) के अलग-अलग संस्करण हैं?
आज प्रचलित रूप "ॐ जय शिव ओंकारा, स्वामी (या हर) जय शिव ओंकारा" से आरम्भ होता है और उसमें अर्द्धांगी, वृषवाहन, "दो भुज चार चतुर्भुज दसभुज अति सोहे / तीनों रूप निरखते त्रिभुवन जन मोहे", "चन्दन मृगमद सोहे भाले शशिधारी", ब्रह्मादिक, "कर के मध्य कमण्डलु चक्र त्रिशूलधारी / सुखकारी दुखहारी जगपालनकारी", "प्रणवाक्षर में शोभित ये तीनों एका" और अन्त में "कहत शिवानन्द स्वामी मनवांछित फल पावे" मिलता है। यहाँ 1946 के मुद्रण का पाठ रखा गया है: बिना ॐ की टेक ("हर जै शिव ओंकारा"), वृषभासन, "तीन रूप … जन मोहैं", चन्दा, प्रभुतादिक, "जग संहार कर्त्ता", "प्रणव अक्षरनु मध्ये", "भगत शिवानन्द स्वामी"। इसी पुस्तक के 1950 के मुद्रण में "काशी में विश्वनाथ विराजे नन्दी ब्रह्मचारी / नितउठ भोग लगावत महिमा अति भारी" का एक पद अधिक है, जो अधिकांश प्रतियों में नहीं है और यहाँ नहीं लिया गया।