ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਭਾਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚਤੁਰਥੀ ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਮੱਧਾਹਨ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਦਿਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਪੂਰੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ 24 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਾਲ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ।
5. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਢੱਕਦੀ ਹੈ।
6. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਚਤੁਰਥੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਮੱਧਾਹਨ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੱਧਾਹਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪੇ ਤਾਂ ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ 19 ਸਤੰਬਰ 2023); ਦੋਵਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸਿਆਂ (24 ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ) ਨੂੰ ਵਿਆਪੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ। ਤੀਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਥੀ ਦੇ ਮੱਧਾਹਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ’ਤੇ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਭਾਦੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ)।
3. ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤਾਂ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਥੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਮਹੂਰਤ (ਹਰੇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪੰਦਰ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਰਹੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿਥੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਿਛਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
6. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਮਹੂਰਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹੇ, ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਿਛਲਾ ਦਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 28 ਸਤੰਬਰ 2012, ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ 08:03 ਤੱਕ); ਅਜਿਹੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੰਚਾਂਗ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਵਿਸਰਜਨ ਦੀ ਰੀਤ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਅਨੰਤ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ