ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ)

1. ਅਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਸੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ (ਤੇਰਸ) ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕੱਤਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ (ਤੇਰਸ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਢੱਕਦੀ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਨਤੇਰਸ (ਧਨਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ)

1. ਅਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਸੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕੱਤਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਅਰੁਣੋਦਯ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ 96 ਮਿੰਟ (4 ਘੜੀਆਂ)।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਰਕ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ (ਛੋਟੀ ਦੀਵਾਲੀ)

1. ਅਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਸੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਮੱਸਿਆ ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕੱਤਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਮੱਸਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਦਿਨ ਤਾਂ ਹੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਤਿਥੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 24 ਮਿੰਟ ਰਹੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮੱਸਿਆ ਦੋ ਸ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਮ ਤਾਂ ਹੀ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੱਸਿਆ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਘੜੀ (24 ਮਿੰਟ) ਰਹੇ। ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੱਤ ਵੱਖਰੇ ਹਨ; ਆਪਣਾ ਖੇਤਰੀ ਪੰਚਾਂਗ ਦੇਖੋ।

ਦੀਵਾਲੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੂਜਾ)

1. ਅਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਸੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਮੱਸਿਆ ਹੈ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ) ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਕੱਤਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਮੱਸਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਨਿਸ਼ੀਥ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਰਾਤ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵਾਂ, ਸਥਾਨਕ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਢੱਕਦੀ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲੀ ਪੂਜਾ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਕੱਤਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਏਕਮ (ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ) ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ)।
3. ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤਾਂ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਥੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਮਹੂਰਤ (ਹਰੇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪੰਦਰ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਰਹੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿਥੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਿਛਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5. ਜਦੋਂ ਤਿਥੀ ਦੋ ਦਿਨ ਦਿਨ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਮਹੂਰਤ (ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਰਹੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨਿਯਮ)।
6. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
7. ਦਿਖਾਇਆ ਪੂਜਾ ਸਮਾਂ: ਦਿਨ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ: ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ, ਸਾਇੰਕਾਲ।
8. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮੱਸਿਆ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਏਕਮ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ (ਜਿਵੇਂ 9 ਨਵੰਬਰ 2026, ਏਕਮ 12:31 IST ਤੋਂ), ਇਹ ਨਿਯਮ ਉਹੀ ਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦਿਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚੀ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਸਾਇੰਕਾਲ ਵਿੱਚ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ (ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ) ਏਕਮ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਪੰਚਾਂਗ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਏਕਮ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਸਕੌਨ (GCal) ਕੈਲੰਡਰ, ਅਗਲਾ ਦਿਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ (10 ਨਵੰਬਰ 2026)।

ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਕੱਤਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੂਜ ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਅਪਰਾਹਣ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਢੱਕਦੀ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਈ ਦੂਜ