ଭାରତ ଜୁଡ଼ି ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ

1. ତାରିଖଟି ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଥୀ; ଅମାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାନ୍ତ ଉଭୟ ପଦ୍ଧତିରେ ମାସର ନାମ ସମାନ।
2. ଯେଉଁ ଦିନ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଏହି ତିଥି ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହି ଦିନ ପଡ଼େ — ଦିନମାନର ତୃତୀୟ ପଞ୍ଚମାଂଶ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ନିକଟରେ।
3. ତିଥି ଉଭୟ ଦିନ ସେହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ ବ୍ୟାପିଲେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ନିଆଯାଏ।
4. ତିଥି ଉଭୟ ଦିନ ସେହି କାଳର ଏପରି ଅଂଶ ବ୍ୟାପିଲେ ଯାହାର ପାର୍ଥକ୍ୟ 24 ମିନିଟରୁ କମ୍, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ ଧରି ପ୍ରଥମ ଦିନ ନିଆଯାଏ; ଗୋଟିଏ ଦିନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ ଅନ୍ୟ ଦିନର ଆଂଶିକ କାଳଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
5. ଯଦି ଲଗାତାର ଦୁଇ ଦିନ ସେହି ସମୟରେ ତିଥି ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯେଉଁ ଦିନ ଏହା ସେହି କାଳର ଅଧିକ ଅଂଶ ବ୍ୟାପେ, ସେହି ଦିନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
6. ତିଥି କୌଣସି ଦିନ ସେହି କାଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନ କଲେ, ଏହା ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଦୁଇ ଦିନ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଥମଟି ନିଆଯାଏ।
7. ସମାନ ନାମର ଅଧିକ ମାସ ଥିବା ବର୍ଷରେ, ଏହା ନିୟମିତ (ନିଜ) ମାସରେ ପାଳିତ ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଥୀ ପ୍ରଥମ ଦିନର ମଧ୍ୟାହ୍ନର କେବଳ କିଛି ଅଂଶ ଓ ପରଦିନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବ୍ୟାପିଲେ ପରଦିନ ନିଆଯାଏ (19 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2023 ଭଳି); ଉଭୟ ଦିନର ପ୍ରାୟ ସମାନ ଅଂଶ (24 ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ) ବ୍ୟାପିଲେ ପ୍ରଥମ ଦିନ। ତୃତୀୟାଯୁକ୍ତ ନିୟମର କଠୋର ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଚତୁର୍ଥୀ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ହିଁ ପ୍ରଥମ ଦିନ ନିଆଯାଏ।

ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀ

1. ତାରିଖଟି ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ; ଅମାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାନ୍ତ ଉଭୟ ପଦ୍ଧତିରେ ମାସର ନାମ ସମାନ।
2. ଯେଉଁ ଦିନ ସ୍ଥାନୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଏହି ତିଥି ବ୍ୟାପ୍ତ (ଉଦୟା ତିଥି), ସେହି ଦିନ ପଡ଼େ।
3. ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ତିଥି ଅତି କମରେ 3 ମୁହୂର୍ତ୍ତ (ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନମାନର ପନ୍ଦର ଭାଗରୁ ଏକ ଭାଗ) ରହିଲେ ହିଁ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଗଣାଯାଏ; ଏହାଠାରୁ କମ୍ ହେଲେ ତିଥି ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପୂର୍ବ ଦିନ ନିଆଯାଏ।
4. ଯଦି ତିଥି ଦୁଇଟି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଥାଏ (ବୃଦ୍ଧି ତିଥି), ପ୍ରଥମ ଦିନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
5. ଯଦି ତିଥି କୌଣସି ଦିନ ସେହି କାଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନକରେ (କ୍ଷୟ ତିଥି), ଯେଉଁ ହିନ୍ଦୁ ଦିନ ତିଥି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେହି ଦିନ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
6. ସମାନ ନାମର ଅଧିକ ମାସ ଥିବା ବର୍ଷରେ, ଏହା ନିୟମିତ (ନିଜ) ମାସରେ ପାଳିତ ହୁଏ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ କମ୍ ରହିଲେ ଏହି ନିୟମ ପୂର୍ବ ଦିନ ନିଏ (ଯଥା ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ 28 ସେପ୍ଟେମ୍ବର 2012, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ 08:03 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ); ସେପରି ବର୍ଷରେ କିଛି ପଞ୍ଜିକା ଓ ଗଣେଶ ବିସର୍ଜନ ପରମ୍ପରା ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିନକୁ ହିଁ ରଖନ୍ତି।

ଅନନ୍ତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ