कथा
एक बूढी आमाका सात छोरा थिए। जेठा छ जना काम गर्थे, कान्छो भने अल्छी थियो, र आमाले उसलाई दाजुहरूका थालको उब्रेको खुवाउँथिन्। पत्नीले यो कुरा भनेपछि ऊ लज्जित भयो र आफ्नो कमाइ आफैँ गर्न पत्नीलाई परिवारसँगै छाडेर घरबाट निस्कियो।
उसले टाढाको सहरमा एक व्यापारीकहाँ काम पायो, समृद्ध भयो, र समयक्रममा पत्नीलाई बिर्सियो। घरमा जेठानीहरूले उनलाई सबैभन्दा कडा काम गराउँथे र खान भुस र जुठोपुरो दिन्थे। एक दिन वनमा दाउरा बटुल्दा उनले केही महिलाहरूलाई पूजा गरिरहेको देखिन् र कुन व्रत हो भनेर सोधिन्। उनीहरूले सन्तोषी माताबारे बताए: शुक्रबार भुटेको चना र सख्खर चढाउने, कथा सुन्ने, र अमिलो कुरा कहिल्यै नखाने र नदिने।
उनले केही सिक्कासहित व्रत सुरु गरिन्। केही हप्ताभित्रै पतिबाट चिठी र पैसा आयो, त्यसपछि उनी फर्कने खबर आयो। देवीले सपनामा पतिलाई दर्शन दिएर पत्नीको सम्झना गराइन्; उनले आफ्नो हिसाबकिताब मिलाए र ठूलो धनसहित घर फर्के, र दम्पतीले आफ्नै छुट्टै घर बसाले।
उद्यापनका लागि उनले पतिका भतिजाहरूलाई बोलाइन्, र खाना खाने तर अमिलो केही नमाग्न भनिन्। ईर्ष्यालु आमाहरूको उक्साहटमा केटाहरूले पैसा मागे र त्यसले इमली किने। देवी अप्रसन्न भइन्: झुटो ऋणको आरोपमा राजाका मानिसहरूले पतिलाई लगे। गल्ती बुझेर पत्नीले क्षमा मागिन्, सावधानीपूर्वक फेरि उद्यापन गरिन्, र पति मुक्त भए।
अन्त्यमा देवी स्वयं परिवारको परीक्षा लिन भयानक रूपमा आइन्; कान्छी बुहारीले मात्र उनलाई चिनिन् र स्वागत गरिन्, र अरूले नम्रता सिके। कथाले सन्तोष, धैर्य र वचन पालनको शिक्षा दिन्छ।
परम्परागत कथालाई हाम्रै शब्दमा पुनः भनिएको; परिवार र पुस्तिकाहरूमा भनिने संस्करणहरूमा विवरण फरक हुन्छन्।