ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੱਸੂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਸੂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਏਕਮ (ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ) ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ)।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੱਸੂ ਦੇ ਨਰਾਤੇ ਸ਼ੁਰੂ (ਘਟਸਥਾਪਨਾ)

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਸੂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਅਸ਼ਟਮੀ ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ)।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
5. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ) ਉਸ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਿਥੀ ਕਸ਼ੈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖੇਤਰੀ ਪੰਚਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਸੂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਨੌਮੀ ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ)।
3. ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾ ਤਾਂ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਥੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 3 ਮਹੂਰਤ (ਹਰੇਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪੰਦਰ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਰਹੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਿਥੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਿਛਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
5. ਜਦੋਂ ਤਿਥੀ ਦੋ ਦਿਨ ਦਿਨ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਮਹੂਰਤ (ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ) ਰਹੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੀ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਨਿਰਣਯ ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਤਿਥੀ-ਯੁਗਮ ਨਿਯਮ)।
6. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ (ਕਸ਼ਯ ਤਿਥੀ), ਤਾਂ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਦਿਨ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
7. ਜੇ ਚੁਣਿਆ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਤਿਥੀ ਵਾਲਾ ਦਿਨ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ) ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਂ ਨੌਮੀ ਨਿਰਣਯਸਿੰਧੂ ਦੇ ਤਿਥੀ-ਯੁਗਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ: ਨੌਮੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨੌਮੀ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਅਕਸਰ ਦੁਰਗਾ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਾਲਾ ਹੀ ਦਿਨ)। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੌਮੀ ਦਾ ਵਰਤ ਅਤੇ ਕੰਜਕ ਪੂਜਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਨੌਮੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ (ਉਦਯਾ ਤਿਥੀ) ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਹ ਦਿਨ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ: ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਨੇ 2024 (11 ਅਕਤੂਬਰ) ਅਤੇ 2027 (8 ਅਕਤੂਬਰ) ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ 2026 ਵਿੱਚ ਉਦਯਾ ਦਿਨ (20 ਅਕਤੂਬਰ); ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ (ਆਯੁੱਧ ਪੂਜਾ) ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਨੇ 2024 ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ (11 ਅਕਤੂਬਰ, 19 ਅਕਤੂਬਰ); ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਇਹ (11 ਅਕਤੂਬਰ) ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਉਦਯਾ ਦਿਨ (20 ਅਕਤੂਬਰ) ਦਿੱਤਾ; ਕੇਰਲ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਲ ਉਦਯਾ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ (12 ਅਕਤੂਬਰ 2024, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2026)।

ਮਹਾਂ ਨੌਮੀ

1. ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਸੂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦਸਮੀ ਹੈ; ਅਮਾਂਤ ਅਤੇ ਪੂਰਣਿਮਾਂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕੋ ਹੈ।
2. ਇਹ ਉਸ ਦਿਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿਥੀ ਅਪਰਾਹਣ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ।
3. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਪੂਰੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਜੇ ਤਿਥੀ ਦੋਵੇਂ ਦਿਨ ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ 24 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਾਲ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ।
5. ਜੇ ਤਿਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਢੱਕਦੀ ਹੈ।
6. ਜੇ ਤਿਥੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਉਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7. ਸ਼ੱਕੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦਸਮੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਵਿਆਪਣ ਕਰਕੇ (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ) ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਲੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਮਹੂਰਤ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਵਿੱਚ (ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨਹੀਂ) ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਛੱਤਰ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵਿਜੈਦਸ਼ਮੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
8. ਜਿਸ ਸਾਲ ਉਸੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ (ਨਿਜ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਦਸਮੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅਪਰਾਹਨ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਛੱਤਰ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵਿਜੈਦਸ਼ਮੀ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2019, 5 ਅਕਤੂਬਰ 2022); ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਪੰਚਾਂਗ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਵਿਜੈਦਸ਼ਮੀ (ਦੁਸਹਿਰਾ)