धनतेरस (धनत्रयोदशी)
प्रदोषमा त्रयोदशी; धन्वन्तरि र लक्ष्मी–कुबेर पूजा।
यो उपकरणमा चाडपर्वका रिमाइन्डर सुरु छन्। सबै रिमाइन्डर व्यवस्थापन गर्नुहोस्
- वर्गचाडपर्व प्रमुख
- देवताभगवान् धन्वन्तरि
- निर्धारक तिथि / क्षणकृष्ण पक्ष त्रयोदशी: देखि
- चान्द्र महिनाआश्विन कृष्ण पक्ष (अमान्त) · कार्तिक कृष्ण पक्ष (पूर्णिमान्त)
2026 नोभेम्बर 6, शुक्रबार का समयहरू
- प्रदोष काल देखि 2 घण्टा 38 मिनेट · 06/11/2026 (शुक्र)
लागू नियम: स्मार्त — तिथिले आवश्यक काल यसै दिन मात्र व्याप्त गर्छ।
धनतेरस (धनत्रयोदशी) बारे
महत्त्व
Dhanteras, or Dhanatrayodashi, opens the five days of Diwali on the thirteenth day of the dark fortnight. It honours Dhanvantari, physician of the gods and divine source of Ayurveda, who in the Bhagavata Purana’s account of the churning of the ocean (Canto 8, chapter 8) rose from the waters bearing the pot of amrita. The day is therefore also Dhanvantari Jayanti; the Government of India marked Ayurveda Day on it from 2016 until it fixed 23 September as Ayurveda Day in 2025.
The same evening is linked with Lakshmi and Kubera, the treasurer of wealth, and with Yama, the lord of death. A verse quoted in the Dharmashastra digests directs a lamp for Yama to be set outside the house at nightfall on this Trayodashi, and a popular story tells of a prince fated to die on the fourth night after his wedding, whose bride kept him awake with lamps, songs and a heap of ornaments at the door until Yama, coming as a serpent, turned away. The Yama lamp is traditionally believed to keep untimely death from the household.
कसरी र कहाँ मनाइन्छ
Dhanteras is kept throughout North and West India and in many communities elsewhere; in Maharashtra it is Dhantrayodashi, and in the South the worship of Dhanvantari is the main emphasis, especially among practitioners of Ayurveda. Many traders and households take the day as an occasion to buy metal vessels, gold or silver, or tools for their work. This is a custom of the season; the texts that describe the day speak of worship and the offering of lamps rather than of purchases.
विधि-विधान
Houses are cleaned and decorated with rangoli and lamps, and new utensils are set out for the coming Lakshmi Puja. At dusk Dhanvantari is worshipped, with Lakshmi and Kubera in many homes, and a lamp of flour or clay, facing south, is placed outside the door for Yama. Ayurvedic institutions hold Dhanvantari puja, and in Maharashtra many families offer coriander seed and jaggery.
मिति कसरी निर्धारण गरिन्छ
Dhanteras is Kartika Krishna Trayodashi in the Purnimanta reckoning of North India and Ashvina Krishna Trayodashi in Amanta calendars. Its worship and the Yama lamp belong to the evening, so the Trayodashi must prevail at Pradosh, the period from sunset lasting a fifth of the night. If Trayodashi covers Pradosh on two evenings, the evening with the greater coverage is taken; if on neither, the day on which Trayodashi prevails longest. Because the evening decides, the date can differ from a calendar that marks the Trayodashi of the morning.
स्रोतहरू
- Bhagavata Purana, Canto 8, chapter 8: the churning of the ocean and Dhanvantari
- Nirnaya Sindhu, Kartika-masa: Yama-deepa-dana on Krishna Trayodashi
- All India Radio News (Government of India): Government declares 23 September as Ayurveda Day
- Encyclopaedia Britannica: Dhanteras
क्षेत्र, समुदाय र परिवारअनुसार चलन फरक हुन्छन्; यो विवरण पृष्ठभूमि हो, निर्देशन होइन। माथिको मिति यस पृष्ठमा देखाइएको नियमअनुसार गणना गरिएको हो।
पूजा विधि
मन्त्र र भक्ति
भारतभरि
यो चाड विभिन्न क्षेत्रमा कसरी मनाइन्छ, क्षेत्रीय नाम र हरेक मितिको नियमसहित।
मिति कसरी निर्धारण हुन्छ
- अमान्त पद्धतिमा (औँसीमा महिना सकिने) यो आश्विन कृष्ण पक्ष त्रयोदशी हो; उत्तर भारतको अधिकांश भागमा प्रयोग हुने पूर्णिमान्त पद्धतिमा (पूर्णिमामा महिना सकिने) उही दिनलाई कार्तिक कृष्ण पक्ष त्रयोदशी भनिन्छ।
- यो तिथि प्रदोष काल मा रहने दिन पर्छ — सूर्यास्तपछि रातको पहिलो पाँचौँ भाग।
- तिथि लगातार दुई दिन त्यस समयमा रहे, त्यो अवधिको बढी भाग ओगट्ने दिन लिइन्छ।
- तिथिले कुनै पनि दिन त्यो अवधि छुँदैन भने (क्षय तिथि), तिथि सबैभन्दा लामो रहने हिन्दू दिन प्रयोग गरिन्छ।
- उही नामको अधिक महिना भएको वर्षमा यो सामान्य (निज) महिनामा मनाइन्छ।
परम्परागत भिन्नता
यो छानिएको स्थानका लागि माथि देखाइएको नियमले दिएको मिति हो। यो मात्र मान्य मिति होइन: क्षेत्रीय पञ्चाङ्ग, पारिवारिक चलन र सम्प्रदायहरूले फरक दिन मनाउन सक्छन्।
नियमको स्रोत: Tithi–kaal rule of the Dharmashastra digests (Nirnaya Sindhu / Dharma Sindhu), as applied by modern drik-ganita (computed) Panchangs
परम्परा क्षेत्र र पञ्चाङ्ग पद्धतिअनुसार फरक हुन सक्छ। समयहरू छानिएको स्थान, समय क्षेत्र र गणना प्रोफाइलका लागि देखाइएका छन्।
गणना: इन्जिन 1.4.2 · नियम rules-2026-10-21-2ab12b5d · प्रोफाइल north-lahiri-calibrated v1 · अयनांश lahiri_drik_compat · astronomy-engine@2.1.19 · Asia/Kolkata
2026 का मितिहरू
| मिति | निर्धारक तिथि / क्षण | समयावधिहरू | निर्णय टिप्पणी |
|---|---|---|---|
| 06/11/2026 (शुक्र)
अर्को
आश्विन कृष्ण पक्ष (अमान्त) · कार्तिक कृष्ण पक्ष (पूर्णिमान्त) |
कृष्ण पक्ष त्रयोदशी: देखि |
|
मानक नियम लागू |
2027 का मितिहरू
| मिति | निर्धारक तिथि / क्षण | समयावधिहरू | निर्णय टिप्पणी |
|---|---|---|---|
| 27/10/2027 (बुध)
आश्विन कृष्ण पक्ष (अमान्त) · कार्तिक कृष्ण पक्ष (पूर्णिमान्त) |
कृष्ण पक्ष त्रयोदशी: देखि |
|
मानक नियम लागू |