കഥ
മദ്രദേശത്തെ അശ്വപതി രാജാവിന് സന്താനങ്ങളുണ്ടായിരുന്നില്ല; സാവിത്രീദേവിയെ പതിനെട്ടു വർഷം ആരാധിച്ച ശേഷം ഒരു മകൾ ജനിച്ചു, ദേവിയുടെ പേരുതന്നെ അവൾക്ക് നൽകി. സാവിത്രി അത്രമേൽ തേജസ്വിനിയായി വളർന്നതിനാൽ ഒരു രാജകുമാരനും അവളെ വിവാഹമാലോചിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല; അതിനാൽ സ്വയം ഒരു ഭർത്താവിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ പിതാവ് അവളെ യാത്രയയച്ചു.
രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട് വനത്തിൽ സന്യാസിയായി ജീവിച്ചിരുന്ന അന്ധനായ ദ്യുമത്സേന രാജാവിന്റെ മകൻ സത്യവാനെ അവൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു. സത്യവാൻ എല്ലാ വിധത്തിലും ഗുണവാനാണെങ്കിലും അന്നുമുതൽ കൃത്യം ഒരു വർഷത്തിനകം മരിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടവനാണെന്ന് നാരദ മഹർഷി മുന്നറിയിപ്പു നൽകി. സാവിത്രി തന്റെ തീരുമാനം മാറ്റിയില്ല; അവർ വിവാഹിതരായി.
ഭർത്താവിനെയും ഭർതൃമാതാപിതാക്കളെയും സേവിച്ചും ദിവസങ്ങൾ എണ്ണിയും അവൾ വനത്തിൽ ജീവിച്ചു. നിശ്ചിത ദിവസത്തിന് മൂന്നു ദിവസം മുമ്പ് അവൾ ഭക്ഷണമില്ലാതെ, നിന്നുകൊണ്ട് ജാഗരിച്ച് ഉപവാസം തുടങ്ങി. അവസാന ദിവസം സത്യവാൻ വിറകുവെട്ടാൻ പോയപ്പോൾ അവളും വനത്തിലേക്ക് ഒപ്പം ചെന്നു. അവൻ തളർന്ന് അവളുടെ മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്നു; മൃത്യുദേവനായ യമൻ വന്ന് അവന്റെ പ്രാണൻ എടുത്തു.
സാവിത്രി യമനെ പിന്തുടർന്നു. തിരികെ പോകാൻ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞെങ്കിലും അവൾ നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു; ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചും സജ്ജനസൗഹൃദത്തെക്കുറിച്ചും രാജധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചും അത്രമേൽ ജ്ഞാനത്തോടെ സംസാരിച്ചതിനാൽ സന്തുഷ്ടനായ യമൻ അവൾക്ക് വരങ്ങൾ നൽകി, ഭർത്താവിന്റെ ജീവനൊഴികെ എന്തും. അവൾ ഭർതൃപിതാവിന് കാഴ്ചയും രാജ്യവും, സ്വന്തം പിതാവിന് നൂറു പുത്രന്മാരെയും ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് സത്യവാനിൽ നിന്ന് തനിക്കും നൂറു പുത്രന്മാരെ ചോദിച്ചു.
യമൻ ആലോചിക്കാതെ അത് അനുവദിച്ചു; സത്യവാൻ ജീവിച്ചിരുന്നാലല്ലാതെ അത് സഫലമാകില്ലെന്ന് പിന്നീടാണ് അദ്ദേഹം കണ്ടത്. അവളുടെ ബുദ്ധിയിലും ഭക്തിയിലും സന്തുഷ്ടനായ യമൻ സത്യവാന്റെ പ്രാണൻ തിരികെ നൽകി. ആൽമരച്ചുവട്ടിൽ ഉറക്കത്തിൽ നിന്നെന്നപോലെ സത്യവാൻ ഉണർന്നു; അവന്റെ പിതാവിന് കാഴ്ചയും രാജ്യവും തിരികെ ലഭിച്ചു. സുമംഗലികൾ ഭർത്താവിന്റെ ദീർഘായുസ്സിനായി ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുകയും, സത്യവാൻ ജീവനിലേക്ക് മടങ്ങിയ ആൽമരത്തെ ആരാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പരമ്പരാഗത കഥ ഞങ്ങളുടെ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ പുനരാഖ്യാനം ചെയ്തത്; കുടുംബങ്ങളിലും പുസ്തകങ്ങളിലും പറയുന്ന പതിപ്പുകൾ വിശദാംശങ്ങളിൽ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു.